Site İçi Arama

analiz-ve-raporlar

İçinde Bulunduğumuz Yüzyılda İstanbul Bölgesinde Kaç Havalimanı Olmalıdır?

GİRİŞ:

Bir ülkede askeri ve sivil hava meydanları o ülkenin stratejik değerleridir. Havalimanları konusunda bir etüt hazırlanırken bu gerçek her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Bu etüdün hazırlanmasında ayrıntıların gözden kaçmaması ve yanlış bilgilere yer verilmemesi için halen görevde bulunan kaptan pilot arkadaşlarım ve konu ayrıca İstanbul Hava Sahası’nın uçuş trafiğini doğrudan ilgilendirdiği için hava trafik kontrolörü arkadaşlarımın görüşleri alınmış ve etüt bu uzman kişilerin yaptıkları değerlendirmelerin ve tavsiyelerinin doğrultusunda hazırlanmıştır. 

MEVCUT DURUM:

Halen İstanbul bölgesinde bulunan üç havalimanının faaliyet durumları şöyledir: 

İstanbul Havalimanı (ICAO kodu LTFM):

2013 yılı başlarında İstanbul bölgesinde üçüncü bir havalimanına ihtiyaç duyulduğu açıklanmış ve yeni havalimanının Kilyos batısında, Tayakadın mevkiinde inşa edilmesine karar verilmiştir. Türkiye’de havalimanlarının inşa edilmesinden sorumlu Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve onun bağlı olduğu Ulaştırma Bakanlığı yetkilileri yaptıkları açıklamalarda 6 pistli olarak inşa edilecek bu yeni havalimanının dünyanın en büyük havalimanı olacağını ve inşaat etapları tamamlandıktan sonra 150 milyon yolcuya hizmet vereceğini açıklamışlardır. DHMİ’nin Ağustos 2016 tarihli “II Etap” dokümanında yeni havalimanının 6 pistinden 5 adedinin kuzey/güney, 1 adedinin de doğu/batı istikametinde inşa edileceği gösterilmiştir. Ancak doğu/batı pisti halen inşa edilmemiştir.

Yeni havalimanı yerinin açıklandığı günlerde uzmanlar tarafından bu havalimanının yerinin yanlış seçildiği; İstanbul bölgesinde kış aylarında meteorolojik şartların en kötü olduğu bu bölgede yoğun sis olaylarının meydana geldiği, genellikle kuzey/kuzeybatı istikametlerinden fırtına şeklinde rüzgârların estiği, ayrıca göçmen kuşların göç mevsiminde uçuş yollarının tam bu havalimanı bölgesinden geçtiği şeklinde ikazlar yapılmış ancak bu bilimsel ikazlar dikkate alınmamış ve havalimanı bu bölgede inşa edilmiştir. Uzman havacılar ve İstanbul Havalimanı’ndan yüzlerce uçuş yapan tanıdığım  kaptan pilot arkadaşlarım İstanbul Havalimanı’nın dört ana uçuş pistinin hepsinin terminal binasının batısında inşa edilmesiyle büyük bir hata yapıldığını söylemekte ve bunun sonucu olarak terminalden batıdaki kalkış pisti başına yapılan taksi ile inişten sonra terminale yapılan taksi sürelerinin diğer havalimanlarına kıyasla çok uzun olduğunu belirtmektedirler. Dünyada dört paralel pistin terminal binasının bir tarafında inşa edildiği başka bir havalimanı bulunmamaktadır. İstanbul Havalimanı’nda hava kargo taşımacılığı için geçen yıl hizmete giren THY IGA KARGO TERMİNAL tesislerinin 34R ile 35L pistlerinin arasında seçilmesiyle uçakların park yeri pist başlarına yakın olduğu için, kargo uçakları, yolcu uçaklarının karşılaştığı uzun taksi problemini yaşamamaktadır. Kargo uçaklarının kalkışa gidiş ve inişten sonra park yerine dönüş taksi süreleri şimdi çok aza indirilmiş bulunmaktadır. 

Aşağıdaki Google haritasında terminal binası ve pistlerin arazi üzerindeki konumları gösterilmiştir. 

İstanbul Havalimanı engebeli bir arazi üzerine kot farkları düzeltilmeden inşa edilmiştir. Yukarıya çıkarılan Google earth haritasında kırmızı renkle işaretlenen taksi yolu üzerinde mouse’un oku gezdirildiğinde kot farkları ile arazilerin azalıp çoğalan yükseklikleri metre cinsinden okunabilmektedir. Terminalden pist başlarına mesafenin uzak olması yanında, İstanbul Havalimanı engebeli bir arazi üzerinde inşa edildiği için 16.17 ve 18 pist başlarına kalkış için taksi yaparken yokuş aşağı gidilmektedir. 34, 35 ve 36 pistlerine yapılan inişlerden sonra ise yokuş yukarı taksi yapılmaktadır. Taksi esnasında inişli yolda fren yapılınca dikme balataları ısınmakta, yokuşlu taksi yolunda gaz açılması ise yakıt sarfiyatına sebep olmaktadır. Google earth haritasında kırmızı renkle işaretlenen taksi yolunda terminal binası ile terminalin en uzağındaki 16R pist başı arasındaki mesafe 12.150 metre (yaklaşık 12 km.) olarak ölçülmüştür. THY’nin iki uçağının değişik tarihlerde terminalden 16R pist başına gidişi ve ayrıca iki THY uçağının değişik tarihlerde 34L pistine indikten sonra terminale yaptığı taksi sürelerinin ortalama 21 dakika olduğu tespit edilmiştir. Bu kadar uzun bir mesafe kat edilmesinin sebebi, 35R ve 35L pistlerinden iniş ve kalkış yapacak uçaklara emniyet kleransı (izni) sağlanması için bu pistlerin güneyinde “U” şeklinde, 4 km. uzunluğunda bir taksi yolu yapılmış olmasıdır. Terminalden batıdaki 34R, 34L, 16R ve 16L pist başına kalkış için giden uçaklar ile bu pistlere iniş yapan uçaklar dönüşte “U” şeklinde 4 km. uzunluğunda olan bu taksi yolunu kullanmak zorundadırlar. Bu da taksi esnasında fazladan yakıt harcanmasına yol açmaktadır. İstanbul Havalimanı’nı kullanan toplam uçak sayısını, bu 4 km.lik taksi yolunda ekstra, fazladan harcadıkları yakıt miktarıyla çarptığımızda ne kadar büyük bir miktar maddi zarara uğranıldığı ortaya çıkacaktır. Ayrıca, terminalden hareket eden bir uçak “U” şeklinde inşa edilen bu taksi yolundan 16R pist başına gidişte ve 34L pistine inişten sonra terminale dönüşte 9 noktada 90’ar derecelik dönüş yapmaktadır. Dünyadaki belli başlı havalimanları üzerinde yapılan incelemede, terminalden pist başına gidişte ve dönüşte 9 adet 90’ar derecelik dönüş yapılan başka bir havalimanına rastlanmamıştır.  Bu dönüşlerde taksi süratinin azaltılması hem zaman kaybına hem de gaz açıp kapandığı için fazla yakıt harcanmasına yol açmaktadır. Ben geçen yıl Nisan ayında THY uçağıyla İstanbul Havalimanı’ndan Düsseldorf Havalimanı’na gidişimde ve dönüşümde taksi süresinin normalden çok olduğunu ve yapılan 90’ar derecelik dönüşlerin sıkıntı yarattığını bizzat yaşayarak görmüştüm. 

İstanbul Havalimanı’nda uçuşlar halen 5 adet kuzey / güney istikametindeki pistlerden yapılmaktadır. Pistlerin bazıları kalkış, bazıları iniş için kullanılmaktadır. 2022 yılında toplam yolcu sayısı 64.5 milyondur. İstanbul Havalimanının 5 adet uçuş pistiyle gerçekleştirdiği yolcu sayısını, dünyada taşıdıkları yolcu sayısına göre ilk 20 sırada bulunan havalimanlarından bazıları ile mukayese ettiğimizde ilginç bir tablo ortaya çıkmaktadır. Dünyada 80.1 milyon yolcuyla 7’nci sırada yer alan Londra Heathrow Havalimanı, ve 74.5 milyon yolcuyla 8’inci sıradaki Hong Kong Havalimanı bu büyük yolcu sayılarını sadece 2 paralel pistte gerçekleştirmişlerdir. 

İstanbul Havalimanı’nın terminal binası ve pistlerinin konumlarının kötü dizayn edilmesi sebebiyle taksi süresinin uzun olması, taksi yolunda 90’ar derecelik çok sayıda dönüş yapılması, kot farklarının yüksek olması sebebiyle inişli yokuşlu taksi yapılması, bu durumun fren balatalarının ısınması ve yakıt sarfiyatına sebep olması, bölgenin kış aylarında uzun süre yoğun sisle kaplanması, çapraz pist olmadığından sert esen yan rüzgârlarda yapılan inişlerde problem yaşanması, göçmen kuşların uçuş yolları üzerinde bulunması gibi olumsuzluklara rağmen, bütün bu uçuşları başarıyla yapan değerli pilotları ve değerli yer ekibini candan kutlamak gerekiyor.  

Sabiha Gökçen Havalimanı (ICAO kodu LTFJ)

Ünlü kadın havacımız, savaş pilotu Sabiha Gökçen’in isminin verildiği havalimanının temeli Şubat 1998’de atılmış ve 8 Ocak 2001 tarihinde uçuşlara açılmıştır. Başlangıçta tek pistli olarak inşa edilen havalimanında artan yolcu sayısını karşılamak için ikinci bir paralel pist yapılmasına karar verilmiştir. 3.500 metre uzunluğunda yapılması planlanan ikinci pistin inşaatına 2014 yılında başlanmıştır. Pistin altından geçen tünel için yapılan inşaatlar sırasında sık sık yaşanan çökme olayları sebebiyle inşaatın tamamlanmasında büyük gecikme olmuştur. İkinci pistin bu Eylül ayı başında açılacağı söylenmektedir. İkinci pist açıldıktan sonra ilk pist genel bir bakıma alınacaktır. Her iki pist de uçuşa açıldıktan sonra yolcu sayısında büyük bir artış olacağı beklenmektedir.

Sabiha Gökçen Havalimanı’nı bölgede yaşayan yolculardan ayrı olarak Bursa, Yalova ve İzmit gibi şehirlerden gelen yolcular genellikle yurt dışı uçuşlarda kullanmaktadır. Bu şehirlerin belli noktalarından kalkan minibüsler yolcuları havalimanına getirmekte, dönüş yapan yolcuları da ayni şekilde havalimanından alıp şehirlerine götürmekte, bu da otomobil kullanmayan yolcular için büyük kolaylık sağlamaktadır.

Sabiha Gökçen Havalimanı’nda tek pistten operasyon yapılmasına rağmen 2022 yılında 30.7 milyon yolcu sayısına ulaşılmıştır. Tek pistli bu havalimanından 30 milyondan fazla yolcu sayısına ulaşılmasını sağlayan değerli pilotları ve değerli yer personelini candan kutlamak gerekir.

Atatürk Havalimanı (ICAO kodu LTBA)

Atatürk Havalimanı, Türk askeri ve sivil havacılığının doğum yeri ve beşiğidir. Türkiye’de ilk iki uçak 15 Mart 1912 tarihinde bu havaalanına inmiştir. Yolcu uçakları ilk uçuşlarını bu havaalanından yapmıştır. 1953 yılında uluslararası hava trafiğine açılmıştır. Batı bölgemizde bir siyasi gerginlik veya savaş durumunda bu havalimanına jet filolarının intikal ederek askeri amaçlarla kullanılması planlanmıştır. 35R pisti CAT 2 ve 05 pisti CAT 3 kategorisi iniş sistemine sahiptir. Ayrıca en modern yaklaşma ve pist ışıklandırma sistemiyle donatılmıştır. Uçaklar görüşün kısıtlı olduğu sisle kaplı kötü havalarda bile bu havalimanına emniyetle iniş yapabilmektedir. Ana pistlere ilave olarak çapraz bir piste sahip olduğundan yan rüzgâr inişlerinde problemle karşılaşılmamaktadır. Şehrin merkezine yakın, kara yolu ve metrosu terminale kadar uzanan çok kolay bir ulaşıma sahiptir. 2018 yılı yolcu trafiği 68,1 milyon olup dünyadaki yüzlerce uluslararası havalimanı arasında 17’nci sırayı almıştır. 

Yeni İstanbul Havalimanı’nın 6 Nisan 2019 tarihinde hizmete girmesiyle ayni gün Atatürk Havalimanı ticari uçuşlara kapatılmış; bu havalimanından sadece Cumhurbaşkanlığı uçakları ile iş jetlerine ve bir süre de kargo uçaklarının uçuşlarına müsaade edilmiştir. NOT: Atatürk Havalimanı’nın kapatılmasından bir yıl önce, 2018 yılında ulaştığı 68,1 milyon yolcu sayısı, İstanbul Havalimanı’nın 2022 yılındaki yolcu sayısı olan 64.5 milyondan 3.6 milyon yolcu daha fazladır.

Mart 2020’de Türkiye’de pandeminin başlamasıyla covid19 hastaları için İstanbul’un Avrupa yakasında bir sahra hastanesi yapılması planlanmıştır. Hastanenin yeri olarak Atatürk Havalimanı seçilmiş ve kuzey/güney istikametinde iki ana pisti kırılarak üzerine sahra hastanesi yapılmıştır. Halen uçuşlar 05/23 pistinden devam etmektedir. Sahra hastanesi 05 pisti başına sadece 325 metre uzaklıktadır. Uçuşların devam ettiği bir havalimanının ortasına hastane yapılmasının dünyada başka hiçbir örneği yoktur. Bu havalimanına sahra hastanesi inşa edilmesi gerekçe gösterilerek iki ana pistinin kırılıp sökülmesiyle Türk askeri ve sivil havacılığına çok büyük ve affedilmez bir kötülük yapılmıştır. Atatürk Havalimanı’nın ana pistlerinin kırılmasıyla bu havalimanının askeri amaçla kullanılmasındaki etkinliği büyük ölçüde azaltılmıştır. Bilim insanları İstanbul bölgesinde büyük bir depremin meydana geleceğini söylemekte ve depremin en fazla Bakırköy, Yeşilköy, Avcılar, Büyükçekmece, Silivri sahil hattında etkili olacağını belirtmektedirler. Deprem sonrasında bu bölgeye havadan yapılacak yardımların ulaştırılması için Atatürk Havalimanı’nın tek pistinin yeterli olamayacağı, kırılan iki ana pistinin de tamir edilip uçuşlara hazır hale getirilmesiyle ancak tam kapasite ile kullanılmasının mümkün olacağı hesaplanmaktadır. 

Ulaştırma Bakanlığı ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) yetkilileri Atatürk Havalimanı’nın ticari uçuşlara kapatılmasının sebebi olarak İstanbul Havalimanı pistleriyle Atatürk Havalimanı kuzey / güney istikametindeki pistlerinin ayni doğrultuda olmasını ve iki havalimanının mesafe olarak birbirine yakın bulunmasını gerekçe olarak göstermişlerdir. Ancak İstanbul Hava Sahası’nın uçuş trafiğinden sorumlu hava trafik kontrolörleriyle yapılan görüşmede kontrolör arkadaşlar bu iki gerekçenin kesinlikle doğru olmadığını; bölgedeki İstanbul Havalimanı, Atatürk Havalimanı ve Sabiha Gökçen Havalimanı uçuş trafiğinin EMNİYETLE yönetilebileceğini ifade etmişlerdir. 

Dünyada jet yolcu uçaklarının kullandığı 4 ve daha fazla havalimanı olan Londra (7 havalimanı), Paris (4 havalimanı), Moskova (4 havalimanı), Stockholm (4 havalimanı), Melbourne (4 havalimanı), New York (5 havalimanı), Miami (5 havalimanı) ve San Francisco (4 havalimanı) gibi şehirlerin hava sahasında 4 ve daha fazla sayıdaki havalimanının uçuş trafiği EMNİYETLE yönetilirken; bizim İstanbul şehrimizde 2’den fazla havalimanının uçuş trafiğinin yönetilememiş olmasını kabul etmek mümkün değildir.

Diğer taraftan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) İstanbul Büyükşehir Şubesi, pandemi hastanesi yapılması gerekçesiyle Atatürk Havalimanı’nın iki pistinin kırılıp kullanılamaz hale getirilmesiyle kamu malına zarar verildiği ve kamunun zarara uğratıldığını sebep göstererek 27 Mayıs 2020 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunmuştur. Suç duyurusunda faillerin eylemlerine uyan Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 152/1 (a) (kamu malına zarar verme), TCK madde 250 (irtikap) ve TCK madde 251 (irtikap halinde denetim görevinin ihmali), TCK 184 (imar kirliliğine neden olma) ve/veya TCK madde 257 uyarınca cezalandırılmaları için kamu davası açılmasını talep etmiştir.  Pistlerin kırılması konusu ayrıca bir önerge ile 2020 dönemi TBMM gündemine taşınmış ve bu pistlerin kırılmasının gerekçesinin cevaplanması istenmiştir.

Atatürk Havalimanı pistlerinin kırılmasının büyük bir hata olduğu kabul edilerek pistler tamir edilmeli ve havalimanı mutlaka yeniden uçuşlara açılmalıdır.  Türkiye’de havacılığın doğum yeri ve beşiği, 111 yıllık bir tarihe sahip olan bu havalimanı, Atatürk ismini sonsuza kadar yaşatacak şekilde uçuşlara açık tutulmalıdır.  

Dünyadaki Uygulamalar:

Dünyanın belli başlı şehirleri arasında 4 ve daha fazla havaalanına sahip şehirlerden bir kısmı aşağıdaki listede gösterilmiştir. Listede belirtilen havaalanlarının hepsi jet motorlu havayolu uçaklarının operasyonlarına elverişlidir. Bu havaalanlarından bir kısmı uluslararası havalimanı statüsüne sahiptir.

Bu tablodaki rakamlar, dünya şehri İstanbul’un, nüfusuna göre ne kadar az sayıda havalimanına sahip olduğunu çok açık ve net bir şekilde göstermektedir. 

İstanbul Bölgesinde Havalimanı Sayısı Ne olmalıdır?

Havacılık ve havalimanları konusundaki uzmanlar, içinde bulunduğumuz yüzyılda İstanbul bölgesinde en az dört havalimanının gelecekteki ihtiyaçları karşılayabileceğini hesap etmişlerdir. Bu dört havalimanından birinin hava kargo taşımacılığı ağırlıklı, diğer üçünün yolcu taşımacılığında kullanılması önerilmiştir. Kargo taşımacılığında havalimanı olarak birçok sebepten en uygun havalimanının İstanbul Havalimanı olduğu değerlendirilmiştir. Halen İstanbul Havalimanı 34R pisti ile 35L pisti arasında kargo operasyonu için çok iyi hazırlanmış THY IGA KARGO TERMİNALİ bulunmakta ve bu tesis hava kargo taşımacılığı hizmetlerini başarıyla yerine getirmektedir. Hava kargo trafiğinin dünyada büyük bir hızla artacağı hesaplanmaktadır. Boeing firmasının yayınladığı çalışma raporunda, 2021 ile 2041 arasında 20 yıllık bir devrede hava kargo trafiğinin yılda ortalama % 4.1 artışla iki katına çıkacağı belirtilmiştir. Raporda hava kargo trafiğinin yıllar içinde artışını yüzde rakamlarıyla gösteren grafik aşağıya çıkarılmıştır.

İstanbul Havalimanı’nda hava kargo taşımacılığı için gelecekte dünyanın belli başlı ticaret firmalarının talepte bulunacağı anlaşılmaktadır. Son yıllarda dünyada e-ticaret alanında büyük bir atılım yapan İstanbul / Sarıyer merkezli Trendyol firması, ihracatta müşterilerine daha hızlı teslimat gerçekleştirebilmek için İstanbul Havalimanı’nda 12 bin metrekarelik bir üs kurmaktadır. Trendyol firması, dünyada 136 ülkeye e-ticaret ile ürün teslimatı yapmaktadır. Yurt dışında 2021 yılından bu yana 1 milyonu aşkın müşteri Trendyol aracılığıyla 36 milyon adet ürün satın almıştır. Üç kıtanın merkezinde bulunan İstanbul’daki bu havalimanından dünya devleri Fedex, DHL, Amazon ve Çin ticaret firmalarının, Trendyol firması gibi lojistik tesis kurmak isteyeceğine kesin gözle bakılmaktadır.

Boeing firmasının hava kargo trafiğinin artışıyla ilgili yaptığı çalışmanın benzeri bir çalışma Airbus firması tarafından yolcu trafiği için yapılmıştır. Airbus firmasının yayınladığı raporda yolcu trafiğinin 2023 – 2042 yılları arasında her yıl %3,6 artış ile bugünkü sayısının iki katına çıkacağı gösterilmiştir.

İstanbul Havalimanı hava kargo ağırlıklı uçuşlar için kullanılırken, yıllar içinde artacak olan yolcu ihtiyacını karşılamak için Atatürk Havalimanı ve Sabiha Gökçen Havalimanı ile birlikte hizmet görmek üzere İstanbul bölgesinde yeni bir havalimanı inşa edilmesine ihtiyaç duyulacaktır. Yapılan arazi incelemesinde Silivri ilçesinin kuzey doğusunda, TEM otoyoluna yakın bir konumda havalimanı yapılacak genişlikte bir arazi olduğu tespit edilmiştir. Bu geniş arazide yerleşim yeri olarak sadece bir köyün başka bir yere nakli gerekecektir. Bu bölgeye bir havalimanı yapılmasına karar verilince arazinin hudutlarının tespit edilip çizilerek ilan edilmesi ve havalimanı inşaatı planlanmasına vakit kaybedilmeden başlanılması tavsiye edilmektedir. Bu bölgeye inşa edilecek bir havalimanı, İstanbul’un gelecekte ihtiyaç duyacağı yolcu taşımacılığında olduğu kadar, bölgede yaşayan vatandaşlar için de büyük imkân ve kolaylık sağlayacaktır. İnşa edilecek havalimanına yakın olan Tekirdağ’ın nüfusu 1.170.000, Çorlu 290.155, Silivri 217.163, Çatalca 77.460, Büyükçekmece 277.181, Esenyurt 983.571 olmak üzere toplam 2.538.349 vatandaş bu bölgede yaşamaktadır.

Sonuç olarak, içinde bulunduğumuz yüzyılda İstanbul Havalimanı’nın yolcu taşımacılığı yanında hava kargo merkezi olarak kullanılması; yolcu taşımacılığı için Atatürk Havalimanı, Sabiha Gökçen Havalimanı ve Silivri bölgesinde yeni inşa edilecek modern, yeni bir havalimanının kullanılması en uygun ve ileriye dönük bir hareket tarzı olarak değerlendirilmektedir. 

İletişim: isarp56@gmail.com

Serbest Araştırmacı Yazar İrfan SARP
Serbest Araştırmacı Yazar İrfan SARP
Tüm Makaleler

  • 08.09.2023
  • Süre : 6 dk
  • 580 kez okundu

Google Ads