Site İçi Arama

savunma

Yaptırımlara Rağmen Rusya Savaş Sanayisi, Orduyu Ukrayna’da Tam Destekleyebilecek Kapasiteye Nasıl Ulaştı?

Her ay yüzlerce zırhlı araç ve topçu sistemi kaybetmesine rağmen Rusya, 2023 yılında daha önceden kullanım dışı bıraktığı ancak açık alanlarda depoladığı binlerce aracı elden geçirerek, adeta yeniden üretiyor.

Rus Savunma Sanayisi Üretmeye Devam Ediyor

Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaş üçüncü yılına girerken Ukraynalılar soğuk bir gerçekle yüzleşiyor: Rusya İran'dan insansız hava araçları ve ABD'ye göre Kuzey Kore'den balistik füzeler satın alırken Batı'nın Ukrayna'ya desteği azalıyor. Üstelik, Rus savunma sanayisi yeniden toparlanıyor. Rusya’nın gayri safi milli hasılasından büyük bir pasta, %7,4’ü savunma üretimine ayrılmış durumdadır. Rusya, Batı’nın yaptırımlarına rağmen Ukrayna’dan geri çekilmeye niyetli görünmüyor. Cephenin ihtiyaç duyduğu her şey, ya eski harp silah, araç ve gereçlerinin modernize edilmesi, yenilenmesi yoluyla karşılanıyor ya da olabildiğince sil baştan yeniden üretiliyor. Batı dünyasının önde gelen savunma analistleri, bu destek seviyesinin en az 2-3 yıl daha Rus Ordusunun Ukrayna’da kalmasını sağlamaya yeterli olacağını değerlendiriyorlar. 

Her ay yüzlerce zırhlı araç ve topçu sistemi kaybetmesine rağmen Rusya, 2023 yılında daha önceden kullanım dışı bıraktığı ancak açık alanlarda depoladığı binlerce aracı elden geçirerek, adeta yeniden üretiyor, Rus Silahlı Kuvvetleri envanteri bu yolla ‘yenileniyor.’ Bu noktadan bakıldığında Moskova'nın birkaç yıl daha bu yıpranma oranıyla başa çıkabileceği anlaşılıyor.

Rus Savaş Ekonomisi: Nitelik Yerine Niceliğe Odaklı Üretim Yapıyor

Londra merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü düşünce kuruluşu tarafından Salı günü açıklanan "Askeri Denge 2024" raporuna göre, Rusya geçen yıl en az 1.180-1.280 ana muharebe tankı ve yaklaşık 2.470 piyade savaş aracı ve zırhlı personel taşıyıcısını yeniledi ve aktif hale getirerek sahaya sürebildi. Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalini başlattığı 2022 yılı Şubat ayından bu yana Moskova'nın muharebe aracı kaybı, 3.000'den fazlası tank olmak üzere 8.800'e ulaştığı bilgisi bu raporda yer alıyor. Yaşanan önemli kayıplara karşılık, devlete ait Rostec şirketi, ana muharebe tankı üretimini sadece bir yıl içinde yedi kat artırmayı başardı. Hafif zırhlı araç üretimi ise 4,5 kat artış gösterdi. Bazı mühimmat türlerinde 60 kat gibi şaşırtıcı bir artış yaşandı.

Rusya'nın elindeki tankları ve zırhlı araçları yenileme kapasitesinin arttığı, çok sayıda iyileştirme veya yenileme tesislerine sahip olduğu anlaşılıyor. Bir kaynağa göre Rusya’nın 10 adet tank ihtiyat (rezerv), 37 adet ekipman ve silah depolama ile 12 adet topçu depolama tesisi bulunuyor. Bu tesislere ve üretim kapasitesi değerlendirildiğinde, Rusya; Ukrayna'ya yönelik taarruzlarını, sahadaki mevcut yıpratma oranları göz önüne alındığında, en aza2-3 yıl daha, hatta belki daha da uzun süre devam ettirebilir. Şüphesiz Rus üretim tesislerinden çıkar tankların, zırhlı araçların ve personel taşıyıcılarının çoğu yeni değil. Rusların izlediği savaş veya cephe stratejisinin çok basit bir Rus yaklaşımına dayandığına inanıyorum: Nitelik yerine Niceliğe odaklı üretim yapmak.

Vladimir Putin T-90AM tankının içinde

Rusya, Batı Destekli Ukrayna’dan Ele Geçirdiği Toprakları Bırakmaya Niyetli Gözükmüyor

Ukrayna savunması için mühimmat, silah ve teçhizat tedarik etmeye ve mümkün olduğunca bunları yurtiçinde üretmeye çalışırken, benzer şekilde Rusya da son iki yılda, birçok batılı savunma planlamacısının beklediğinden daha büyük bir endüstriyel üretim artışına imza atıyor.

Rusya’nın savaşın başlamasıyla birlikte artan savunma harcamaları yükselişini sürdürüyor. Halihazırda savunma harcamaları GSYİH'sinin yaklaşık %7,5’una karşılık geliyor. Savaştan sonra ülkenin tedarik zinciri birçok kritik ihtiyacı garanti altına almak ve yaptırımlardan kaçınmak için yeniden tasarlandı. Bunun sonucunda Rusya’nın mühimmat, araç ve teçhizat üreten fabrikaları, 7/24 faaliyetlerini sürdürecek şekilde yeni mesai düzenine geçti. Tahminlere göre 3,5 milyon Rus vatandaşına (nüfusun %2,5'u) istihdam sağlayan Rus askeri-endüstriyel kompleksinde gerçekleşen bu dönüşüm, savunma endüstrisini Rusya ekonomisinin merkezine yerleştirdi. Putin geçenlerde ülkenin en büyük ana muharebe tankı üreticisi olan Uralvagonzavod'u ziyaret etti. Burada fabrika çalışanları hitap ederken, savunma endüstrisinin ‘saat gibi’ çalışmasından duyduğu memnuniyeti de ifade etti. Rusya'nın uzun vadeli bir savaşı sürdürme kabiliyetinin arkasındaki esas güç olan bu tür askeri üretim tesislerine daha fazla finans akışı sağlanacağının sözünü verdi.

Estonya Savunma Bakanlığı verilerine göre, Rus ulusal bütçesinin yaklaşık üçte biri askeri üretime ve Ukrayna'daki savaşa gidiyor. Birkaç gün sonra üçüncü yılına girecek Rusya-Ukrayna Savaşında her iki taraf için de en fazla ihtiyaç duyulan mühimmat top mermisi oldu. Yıllık bazda top mermisi sarfiyatı 5 milyon adedi buluyor. Buna karşılık Rusya yaklaşık bir yılda 4 milyon adedin üzerinde top mermisi üretimine gerçekleştirebilecek kapasiteye ulaşmak üzeredir. Bunun yanında Kuzey Kore'den halihazırda bir milyondan fazla mermi ithal eden Rusya, milyonlarca mermiden oluşan stratejik stokuyla birlikte, neredeyse top mermisi sarfiyatında ‘düşünmeden’ ateş etmeye devam ediyor. Buna karşın Ukrayna topçu bataryaları, Batı ülkelerinden yeteri kadar mermi akışı gelmediğinden, mermileri sayarak atmak zorunda kalıyorlar. Top atışlarında giderek üstünlüğü ele geçiren Rusya, cephede ateş gücünü artıran bir ivme yakalarken, Ukrayna’da tersi durum gözleniyor. Rusya’nın bu alandaki üstünlüğü, cephe hatlarında Ukrayna Ordusunu sıkıntıya sokuyor.

Rus üretim rakamları NATO’nun tahminlerini de altüstü etti. 'Kalaşnikof ekonomisi' gerektiğinde yüksek bir potansiyele sahip olduğunu gösterdi. Savaş öncesinde Rusya'nın askeri-endüstriyel kompleksinde, düşük kârlı üretim gerçekleştiren, verimliliği düşük seyreden yaklaşık 6.000 kadar Rus savunma şirketi, Rus hükümeti 2022 yılında aniden savunma üretimini artırma kararı aldığında, başlangıçta Rus Ordusunun ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmıştı. Savunma üretimi arzu edilen seviyeye çıkıncaya kadar Moskova cepheye savaş stoklarını aktarırken, aynı zamanda alınan tedbirlerle yedek kapasitenin devreye sokulmasını ve üretimde esnekliğe gidilmesini sağladı. Böylece 2022 yılına kadar büyük oranda atıl kapasiteleriyle Rus ekonomisine yük olarak görülen savunma şirketleri bir anda ülkenin gözbebekleri oldular. Bu fabrikaları kapatmamayı yeğleyen, zarar eden savunma sanayisini her şeye rağmen sübvanse eden Kremlin’in izlediği savunma sanayisi politikasının şimdilerde stratejik yönden çok isabetli bir yaklaşım olduğunu konunun uzmanı herkes kabul ediyor. Rusya’nın izlediği bu strateji, tamamen kapitalist sisteme ve küresel askeri ihtiyaçlara göre çarklarını döndüren Avrupalı silah üreticilerinden önemli ölçüde farklıdır. Savunma sanayisinde ‘devlet kontrolünü’ elden bırakmayan Moskova, büyük oranda askeri sanayiyi fiilen de yönetebilmektedir. 

Böylece Rus Hükümeti, 2023 yılının başlarında, kritik ihtiyaç olarak görülen top mermisi ve askeri araç gibi malzemelerin üretimini hızlandırmak için, aralarında birkaç barut fabrikasının da bulunduğu bir düzineden fazla tesisi devlet holdingin Rostec'e devredilmesini sağladı. Örneğin ülkenin en büyük barut fabrikalarından biri olan Kazan barut fabrikasına çok sayıda işçi alımına öncülük eden Kremlin, fabrikadaki ortalama aylık maaşların üç kattan fazla artırılmasını, 25.000 rubleden 90.000 rubleye yükseltti. İş ilanlarında gece yarısından sabah 8'e kadar gece vardiyalarında çalışacak işçilere askerlikten muafiyet hakkı getirdi. Öte yandan Rus Genelkurmayı da rekabetçi bir yaklaşımla, askerlik hizmetinde görev almak için kaydolanlara ayda 200.000 rubleden fazla maaş vaat ediyor. Bu gelir artışları, askeri fabrikalarda çalışan işçilerin ve özellikle de cephede görev alan askerlerin Rusya şartlarında ‘zenginleşmesi’ sonucunu doğuruyor. Bu durum, ülkenin yoksul kesiminden gelen asker ve işçilerin ailelerinin gelir seviyesini yükseltici bir rol oynuyor. 

Tüm bunlar Rusya’da savunma harcamalarında 2022 yılına göre 2023 yılında %70'lik bir artışa karşılık geliyor. 2024 yılı için savunma bütçesinin yaklaşık 11 milyon rubleye (100 milyar USD üzerinde) çıkması bekleniyor. Putin Hükümeti, imkânsız üçleme (savaşı finanse etmek, sosyal harcamaları sürdürmek ve enflasyonu düşürmek) içinde. Bu üç kaleme aynı anda çözüm bulma çabası, Putin için çetin bir savaş arenasında boğuşmak anlamına geliyor. Putin’e bu manada en büyük destek, şimdilik yüksek seyretmekte olan petrol fiyatlarından geliyor. Bununla birlikte savaşın çarkları petrolden ziyade dönüşen askeri üretim komplekslerine dayanarak dönebiliyor.

Sonuç

Rusya’da silah üreticileri 7/24 çalışma düzenine geçti, böylece çok kısa süre içerisinde özellikle mühimmat üretiminde büyük bir artış sağlanabildi. Eski tanklar, zırhlı araçlar ve personel taşıyıcıları modernize edildi, edilmeye devam ediliyor. Bununla birlikte Kremlin'in askeri sanayi harcamalarını artırması, askeri üretim araçlarının nitelik artışını sağlayamasa da nicelik yönüyle çok fazla sayıda üretim gerçekleştirmesi bir ölçüde Rus Ordusunun cephedeki ihtiyaçlarının karşılanmasına hizmet ediyor. Ancak, Rusya’nın elinde oyun değiştirici harp silah ve araçları bulunmuyor. Halihazırda sınırlı sayıda üretilebilen hipersonik füzeler beklenen etkiyi sağlayamadı. Düşen Ka-52 helikopterlerinin yerine konabilecek yeni helikopter üretimi oldukça yavaş. Uçakların kullanımı şimdilik neredeyse durma noktasına geldi. Karadeniz’de Rus gemileri Ukrayna’nın gerçekleştirdiği sürpriz saldırılar sonucu bir bir eksiliyorlar. 

Bu şartlar altında Kremlin için bu savaştaki rolü belirgin bir şekilde artan unsurlar, Kara Kuvvetleri birlikleridir. Cephede Ukrayna Ordusuna geçit vermeyen Rus Ordusuna, ihtiyaç duyduğu kadar top mermisi, ana muharebe tankı, zırhlı araç ve personel taşıyıcıları cephe gerisindeki askeri üretim kompleksinden kesintisiz gönderilmeye devam ediliyor. Örneğin Ukrayna tarafından devre dışı bırakılan her bir tankın yenisi veya eski tanklardan modernize edilen yeni bir versiyonu cepheye sürülüyor. Böylece Rusya, Batı destekli Ukrayna’ya nazaran kara savaşlarındaki üstünlüğünü korumakta zorlanmıyor. Bakhmut zaferi sonrasında Rus Ordusunca geçenlerde Ukrayna’dan ele geçirilen Avdiivka muharebelerinde yaşananlar, Rusların taarruz etme kapasitesinin halen de yüksek seviyede olduğunu tüm dünyaya göstermişti.

Nihayetinde 2024 yılında Rusya’yı cepheden atabilecek karşıda ne yeterli miktarda cephane var ne de asker. Rus savaş makinası hareket geçti, üretim kapasitesinde büyük bir artış yakalandı. Böylece, 2022 yılındaki tahminlerin aksine artık savaşın kısa sürede bitmeyeceğini hemen hemen herkes görebiliyor. 

Kaynakça

Andrew Roth, “A lot higher than we expected: Russian arms production worries Europe’s war plannerr”, The Guardian, 15 Şubat 2024, https://www.theguardian.com/world/2024/feb/15/rate-of-russian-military-production-worries-european-war-planners

Elisabeth Gosselin-Malo, “ Russia forced to ‘sacrifice quality for quantity’ in war with Ukraine”, Refensenews, 13 Şubat 2024, https://www.defensenews.com/global/europe/2024/02/13/russia-forced-to-sacrifice-quality-for-quantity-in-war-with-ukraine/

Joanna Kakissis, Polina Lytvynova, “With Western military aid increasingly uncertain, Ukraine builds its own weapons”, NPR, 13 Şubat 2024, https://www.npr.org/2024/02/13/1229974838/ukraine-weapons-industry-russia-war

Dr. Hüseyin Fazla
Dr. Hüseyin Fazla
Tüm Makaleler

  • 19.02.2024
  • Süre : 4 dk
  • 998 kez okundu

Google Ads