Site İçi Arama

savunma

Radar Teknolojisi, Tarihçesi, Çalışma Prensipleri ve Günümüzdeki Kullanım Alanları

Radar terimi, "RAdio Detection And Ranging" kelimelerinin kısaltmasıdır. Her ne kadar metallerin radyo dalgalarını yansıtmasıyla ilgili çalışmalar 1800'lerin sonlarına (Hertz-1887, Huelsmeyer-1904) dayansa da radarın tarihi çoğunlukla 1930'lu yıllarda İngiltere'de magnetronun icadıyla başlatılmıştır.

Radar teknolojisi, 20. yüzyılın başlarına dayanan ve askeri uygulamalardan hava trafik kontrolüne, hava durumu tahmininden denizcilik güvenliğine kadar geniş bir yelpazede kullanılan bir teknolojidir. Bu makalede, radarların tarihçesi, temel çalışma prensipleri ve günümüzdeki çeşitli kullanım alanları ele alınacaktır.

Radarın Tarihçesi

Radar terimi, "RAdio Detection And Ranging" kelimelerinin kısaltmasıdır. Her ne kadar metallerin radyo dalgalarını yansıtmasıyla ilgili çalışmalar 1800'lerin sonlarına (Hertz-1887, Huelsmeyer-1904) dayansa da radarın tarihi çoğunlukla 1930'lu yıllarda İngiltere'de magnetronun icadıyla başlatılmıştır. Radarın İkinci Dünya Savaşının gidişatını değiştirdiği de pek çok kaynakta anlatılmıştır. Radarın temelleri, 19. yüzyılın sonlarına dayanmaktadır. Ancak, gerçek anlamda radar teknolojisinin gelişimi, II. Dünya Savaşı sırasında hız kazandı. İlk radar sistemleri, düşman uçaklarını tespit etmek ve izlemek amacıyla askeri kullanıma yönelikti.

Radarın Çalışma Prensipleri

Radar, elektromanyetik dalgaların bir nesneye gönderilip, bu dalgaların nesne tarafından yansıtılması prensibine dayanır. Yansıyan sinyallerin alınması ve işlenmesiyle, nesnenin mesafesi, hızı ve yönü gibi bilgiler elde edilir. Bu temel prensip, farklı radar türlerinde çeşitli modifikasyonlarla kullanılmaktadır.

Radarların sınıflandırılması:

1.Özel İşleve Dayalı Radar Türleri ve Sınıflandırılması

Radarların birincil ve ikincil işlevlerine göre sınıflandırılması şu şekildedir;

Birincil Radarlar: Hedefe yüksek frekanslı sinyaller gönderirler. Bu sinyaller hedeften yansır ve tekrar radar tarafından algılanır. Hedefe ait yön, yükseklik, menzil gibi bilgiler bu radarlar ile alınabilir.

İkincil Radarlar: İkincil radarlar da hedefe yüksek frekanslı darbeler gönderir, birincil radarda hedeften yansıyan sinyaller burada hedefe gidince transponderlar tarafından algılanır ve işlenir. İşlenen sinyaller farklı bir frekansta hazırlanır ve yeniden radara gönderilir. İkincil radarlarda, hedefin kimliği de tanınabilir.

Darbeli Radarlar: Darbeli radarlar, hedefe doğru yüksek frekans ve güçte darbeler gönderir. İkinci bir sinyal gitmeden gönderilen ilk sinyal beklenir. Darbe aralarında bu şekilde beklemeler yaptığından dolayı, darbenin tekrarlama frekansı seçimi, radarın menzili gibi parametrelerini belirler.

Sürekli Dalga Radarı: Devamlı olarak yüksek frekanslı sinyal iletimi sağlar. Yansıyan sinyali kalıcı olarak alır ve işler. Sürekli dalga radarları, Doppler kullanır. Sürekli dalga radarı, modüle edilmemiş bir güç iletir. Sadece Doppler efektini kullanarak hızı ölçebilir. Bir yansıyan sinyali aldığında, bu ilk etapta sadece elektromanyetik dalgaların yayılması yönünde bir engel olduğunu gösterir.

2.Tarama Modeline Göre sınıflandırma

Konik Tarama Radarı: Konik tarama radarında, radar belirli bir açıyla ve belli bir yönde hedefi tespit etmek için devamlı sinyal gönderir ve tarama yapar. Radar ekranında bir yansıma olmasıyla radarın konumu belirlenir. Konik tarama yönteminde, anten diyagramı merkez eksen çevresinde dönmektedir.

Tarama Sırasında İzleme Radarları (TWS):Genellikle askeri sistemlerde tercih edilir, devamlı hedefin konumlarını izler ve bununla ilgili veri işleyen radarlarıdır. Bu radarlar, bir hedefin koordinatlarını ölçer, yörüngesini belirler ve bir sonraki konumunu tahmin ederler. Sistem tek bir hedefi izleyebilirler ve bunu çok yüksek bir duyarlılıkla gerçekleştirir. “Hedef İzleme Radarı” TSK’da “Atış Kontrol Radarı” olacak şekilde kullanılır.

Elektronik Tarama Radarı:Bu sistem, yatay açıda dönerken, yatay ve dikey açıda tarama demetini elektronik saptırmak suretiyle tarama yapar. Faz dizi antene sahip yeni bir radar sınıfıdır.

3.Uygulama Alanına Göre Radar Türleri

Meteoroloji Radarları: Meteoroloji radarları, yağış hedefi hareket eder ve kar, yağmur, dolu gibi yağış türleri hakkında elektronik bilgi aktarır. Meteoroloji radarı (hava radarı), radar kapsamındaki bölgede birkaç saat içerisinde yağış olup olmayacağını ve yağış olacaksa yağışın şiddetini belirler. Yağışın şiddeti, meteoroloji radar renkleri sayesinde tespit edilmektedir.

Gözetleme Radarları: Radarın birincil uygulaması gözetimdir. Gözetim radarları, yüksek güç, tarama anteni kullanılır ve orta çözünürlüktedir. Bu radarlar, uçak, füze veya uzay nesnelerinin tespiti ve takibi, sabit veya hareketli yüzey hedeflerinin tespiti gibi alanlarda tercih edilir.

İzleme Radarı: Yangın kontrol radarları olarak da bilinirler. Sürekli olarak tek bir hedefin menzil ve yön bilgisini sağlamak amaçlı kullanılırlar. İzleme radarları çok yüksek PRF ve çok dar darbe genişliği kullanırlar.

Radar Türleri

Gelişen teknolojiyle birlikte farklı radar türleri ortaya çıkmıştır. Hava radarları, deniz radarları, meteoroloji radarları, yer radarları ve uzay radarları gibi farklı kategorilerde sınıflandırılabilirler. Her bir tür, özel ihtiyaçlara ve uygulamalara yönelik olarak tasarlanmıştır.

Günümüzde Radarların Kullanım Alanları

Askeri Uygulamalar: Radar, askeri alanda düşman uçaklarını tespit etme, füze takibi ve hava savunma sistemlerinde kullanılmaktadır.

Hava Trafik Kontrolü: Havaalanlarında, uçakların güvenli iniş ve kalkışları için radar sistemleri kullanılarak hava trafik yönetimi sağlanır.

Meteoroloji: Hava durumu tahminleri için radarlar, yağış, fırtına ve diğer meteorolojik olayları izlemek amacıyla kullanılır.

Deniz Güvenliği: Deniz radarları, gemilerin diğer nesnelerle çatışmalarını önlemek ve deniz güvenliğini artırmak için kullanılır. 

Uzay Gözlemleri: Uzay radarları, yörüngeye yerleştirilen uydular aracılığıyla dünya yüzeyini izlemek ve haritalandırmak için kullanılır.

Askeri alanda Radar Teknolojileri ve kullanım alanları: 

Askeri radarlar, güvenlik ve keşif operasyonlarında kritik bir rol oynamaktadır. Bu teknolojiler, düşman tehditlerini tespit etmek, hava sahasını kontrol etmek ve stratejik bilgiler sağlamak için askeri operasyonlarda kullanılır. Bu makalede, askeri radarların tarihçesi, çalışma prensipleri ve günümüzdeki en son teknolojileri ele alınacaktır.

Askeri Radarların Tarihçesi

İlk askeri radarlar, II. Dünya Savaşı sırasında İngiltere tarafından geliştirildi ve Alman uçaklarını tespit etme ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanıldı. Almanların İngiltere’ye olan hava akınları ve bombardımanları bu teknoloji ile önlenmeye çalışıldı. O günden bu yana, radar teknolojisi sürekli olarak evrim geçirerek, düşük radar izi, yüksek çözünürlük ve uzun menzil gibi özellikleri içeren daha gelişmiş sistemlere dönüştü.

Askeri Radarların Temel Çalışma Prensipleri

Askeri radarlar, elektromanyetik dalgaların nesnelerle etkileşime girmesi prensibine dayanır. Yüksek frekanslı mikrodalga sinyalleri, düşman uçakları, füzeler veya diğer tehditleri tespit etmek için gönderilir ve yansıyan sinyallerin analiziyle hedefin konumu, hızı ve yüksekliği belirlenir.

Gelişmiş Askeri Radar Teknolojileri

AESAR (Aktif Elektronik Taramalı Radar): AESAR, elektronik tarama kabiliyeti sayesinde düşük radar izine sahiptir ve çoklu tehditlere karşı etkili bir şekilde tepki verebilir.

AWACS (Hava Erken Uyarı ve Kontrol Sistemi): AWACS, geniş bir hava sahasını izleyerek hava trafiğini yönetir ve düşman uçaklarını erken aşamada tespit eder.

BMDR (Balistik Füze Savunma Radarı): BMDR, balistik füzeleri tespit edip takip ederek, anti-füze sistemlerini yönlendirir ve savunma sağlar.

Gelişmiş İmaj Oluşturma Radarları: Yüksek çözünürlüklü radarlar, düşük irtifada uçan hedefleri net bir şekilde görebilir ve karmaşık ortamlarda dahi etkinlik gösterir.

Askeri Radarların Kullanım Alanları

Hava Savunma Sistemleri: Askeri radarlar, hava sahasını sürekli olarak izleyerek düşman uçaklarını tespit eder ve savunma önlemlerini aktive eder.

Deniz Güvenliği ve Muharebe Gemileri: Deniz radarları, düşman gemilerini tespit eder ve muharebe gemilerinin güvenliğini sağlar.

Kara Hava Savunma: Kara birlikleri, düşman hava saldırılarına karşı radar sistemleri kullanarak savunma sağlar.

Keşif ve Gözetleme: Uydu radarları ve taşınabilir keşif sistemleri, stratejik bilgileri elde etmek ve düşman faaliyetlerini izlemek için kullanılır.

Askeri radarlar, modern savaş alanlarında hayati bir rol oynamaktadır. Sürekli olarak gelişen teknoloji ile birlikte, radar sistemleri daha da güçlenmekte ve askeri operasyonlarda üstünlük sağlamaktadır. Günümüzde, askeri radarlar, savunma sanayisinin önemli bir bileşeni olarak güvenlik ve istihbarat operasyonlarında vazgeçilmez bir araç haline gelmiştir.

Günümüzde geliştirilmekte olan Radar teknolojileri nelerdir?

South China Morning Post’a göre, Çinli bilim adamlarının geliştirdiği yeni kuantum radar teknolojisi, küçük bir elektromanyetik fırtına yaratarak gizli uçakları tespit edebilecektir. Teknolojinin detayları, Çinli hakemli Journal of Radars tarafından yayınlanmıştır.

Geleneksel radarların sabit veya dönen bir çanağı vardır, ancak kuantum radarın tasarımı daha çok bir top gibidir ve elektronları ışık hızına yakın bir hıza kadar hızlandırır.

Rapora göre, elektronlar güçlü manyetik alanlara maruz kalan bir sargı tüpünden geçtikten sonra bir mikrodalga girdabı oluşturabilmektedir. Ve bu şekilde sırayla yatay bir kasırga gibi ilerlemektedir. Proje daha önce oluşturulmuş olan kuantum radar sistemlerini geride bıraktığı değerlendirilmektedir.

Tsinghua Üniversitesi’nden Zhang Chao, bu yapay elektromanyetik fırtınada kullanılan temel parçacıkların garip özellikler sergileyeceğini açıklamıştır. Çalışmada, her parçacık, zaman ve mesafe içinde azalmayan bir sarmal momentumunu korumaktadır.

Bununla birlikte, araştırmacılar, sistemin geleneksel bir radarın asla göremediği hedefleri tespit etmesine izin veren “kuantum mekaniğinin geç fizikçilerin teorilerini atladığını” vurguluyor. Uzmanlar ayrıca sorunlu hava koşullarının kuantum radarının algılama teknolojilerine etki etmediğini açıklamışlardır.

Amerikan F-22 Raptor veya F-35 gibi gizli uçaklar, özel bir kaplama malzemesi kullanarak radar dalgalarının çoğunu emiyor ve klasik radarlara yakalanmıyor. Sistem tartışmalı hava sahasında çalışır ve uygulanırsa, Çin Hava Kuvvetleri için bir avantaj olacak.

Sonuç

Radar teknolojisi, geçmişten günümüze önemli bir evrim geçirmiş ve çeşitli alanlarda hayati bir rol oynamıştır. Günümüzde, radarlar, askeri savunmadan günlük yaşamımıza kadar pek çok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte, radar sistemleri daha da gelişecek ve yeni uygulama alanları bulacaktır. Özellikle yeni geliştirilen QUANTUM radarlarının bu yeniliklere öncü olacağı değerlendirilmektedir.

Araştırmacı Yazar Müjdat  YUMAK
Araştırmacı Yazar Müjdat YUMAK
Tüm Makaleler

  • 05.01.2024
  • Süre : 5 dk
  • 1561 kez okundu

Google Ads