Site İçi Arama

siyaset

Demokrasi ve Seçim Sosyolojisi

En basit siyaset bilimi bilgisiyle baktığımızda seçimler demokrasinin önkoşulu, olmazsa olmazıdır. Demokratik sistemler seçimler aracılığıyla iktidarın meşruiyet kazanmasını sağlar, aynı zamanda iktidar üzerinde iyi yönetim yönünde bir baskı oluşturarak, iktidarın bozulmasını ya da gücünü kötüye kullanmasını engeller.

31 Mart yerel seçimleri; ülkemizin siyasi yelpazesindeki partilerin renkleriyle festival alanlarındaki gibi renklere büründü. Aslında seçimler hiçbir şeyi değiştirmiyor. Seçim akşamı haritanın değişen renklerine karşı siyasetin rengi aynı kalıyor. Sırf bu yüzden belki seçimler yerine birlikte yaşamayı kolaylaştıracak yeni seçenekler üzerinde durmak gerekiyor. 

Seçimler nerede olursa olsun, kamuoyunun ilgiyle izlediği ve siyasi beklentilerin bir göstergesi olarak değerlendirilen süreçler. Ancak burada bir adım geriye atarak, seçim nedir, devletin yapısı ve demokrasinin işleyişi açısından neyi gösterir, seçmen davranışı kamuoyunun siyasi algısını ne kadar yansıtır üzerine daha geniş bir çerçeveden bakmak ve seçimlerin siyasi sistem içindeki yerini doğru anlamak gerekir. 

En basit siyaset bilimi bilgisiyle baktığımızda seçimler demokrasinin önkoşulu, olmazsa olmazıdır. Demokratik sistemler seçimler aracılığıyla iktidarın meşruiyet kazanmasını sağlar, aynı zamanda iktidar üzerinde iyi yönetim yönünde bir baskı oluşturarak, iktidarın bozulmasını ya da gücünü kötüye kullanmasını engeller. Bu nedenle demokratik sistemlerde seçimlerin adil ve özgür olması, çoğunlukçu değil, çoğulcu sonuçlar ortaya koyması ve iktidarın belli bir dönem sonunda değişmesini sağlaması sistemin sürekliliği açısından önem taşır. Bir başka deyişle seçimler, devlet mekanizması, iktidar ve partiler için kendilerini test ettikleri bir güvenlik mekanizması olarak da işler. Bu tanım, seçimlerin adil ve özgür düzenlendiği, seçim sürecinin şeffaf bir biçimde yürütüldüğü, toplumun tüm kesimlerinin katılımının mümkün kılındığı ideal koşullarda geçerlidir; bugün birçok ülkede seçim süreçleri demokratik işleyişten uzak mizansenlere dönüşmüş durumda. Bu gerileme seçim süreçlerinin yanı sıra çoğulculuk ve katılım, siyasi kurumların işleyişi, ifade özgürlüğü, hukukun üstünlüğü, örgütlenme hakkı ve bireysel haklar gibi tüm alt kategorileri de kapsıyor. 

Artan otoriterleşme seçim sistemlerinin hem temsiliyet hem de bir fren ve denge mekanizması olarak işlevini sorgulanır kılıyor. Siyasi mekanizmanın ötesinde asıl mesele, seçimlerin halkın taleplerini ne kadar yansıttığı, kamuoyunu ne kadar temsil ettiğidir. İnsanlar neye oy verir; lidere mi, partiye mi, ideolojiye mi? Bunların dışında bireylerin kendi sınıfsal konumları, ekonomik koşulları ve sosyal aidiyetleri siyasi tercihlerinde ne kadar belirleyici olur? Bütün bu unsurlar bireylerin karar verme ve seçim yapma süreçlerinde mutlaka belirleyicidir; ancak bunun ötesinde sistemden beklentileri ve karşılarındaki siyasi seçeneklerin bu beklentileri karşılama potansiyeli de seçmen algısında etkilidir. 

Basit bir örnekle anlatmak gerekirse Türkiye’de yaşanan ekonomik krize ve demokratik hakların gerilemesine rağmen seçmenin önemli bir kesimi iktidar partisine oy vermekten vazgeçmiyor. Bu durum iktidarın başarısından ya da dezenformasyonla yaşanan sosyo-ekonomik çöküşü saklamasından kaynaklandığı kadar, muhalefetin sunduğu siyasi kapasite ve politika seçeneklerinin ikna edici olmamasından da kaynaklanıyor. Türkiye ’de hâkim siyasi gelenek çerçevesinde seçmen bir hak talebinden çok elindekini muhafaza etme güdüsüyle hareket ediyor. Böyle olunca iktidar seçim sürecinde gerçek bir testten geçmiyor, hele ki üst üste ondan fazla seçim kazanmış bir iktidar, ulaşabildiği devlet aygıtlarıyla kemik oyunu artırmayı başarıyor. Özellikle bu süreçte kurulan yandaşlık ya da kavramsal bir ifadeyle patronaj ilişkileri iktidarın sürekliliğini sağlamada rol oynuyor. Dolayısıyla bütün bu farklı bileşenler bir arada değerlendirildiğinde seçimlerin genel kanıyı ya da kamuoyunu yansıttığını söylemek oldukça zor.

Her ne kadar kamuoyunu anlamak için popüler süreçler olsa da seçimler tek başına demokratik işleyişin ya da halkın siyasete katılımının göstergesi değil. Hatta tam tersine, demokrasinin temsili demokrasiye ve belli bir dönem için halk egemenliğinin bir temsilciye devrine dayalı olması nedeniyle, seçimler demokrasinin yumuşak karnıdır. Bu temsili süreçlerde halkın söz hakkı neredeyse hiç işlemiyor, seçmenler temsilcilerine ulaşamıyor ya da karar alma süreçlerinde hantal bürokrasi nedeniyle etkin olamıyor. Parti siyaseti ve taleplerin partiler aracılığıyla aktarılması da bu hantal yapının bir parçası oluyor. Parti programları toplumun değişen yapısına ve ortaya çıkan yeni meselelere yönelik politika üretme konusunda kısır kalıyorlar. 

Bütün bunlar demokratik siyasetten beklediğini bulamayanlar için seçimlerin ötesinde bir demokrasi pratiği inşa etme çabasını zorunlu kılıyor. Yerel demokrasi, merkezi yönetimlerin hantal yapısını ve seçimlere indirgenmiş bir hak mücadelesinin kısıtlarını aşmak konusunda en önemli seçeneklerden biri. Yerel demokrasilerde de bir seçim süreci var ama bunun ötesinde gerek kent konseyleri gerekse yerel örgütlenmeler aracılığıyla hak temelli bir mücadele yürütmek mümkün. Özellikle kent vatandaşlığı ve kent hakkı anlayışı çerçevesinde örgütlenecek bir yerel demokrasi, daha küçük ölçekte sorunları yerinde çözmeyi, sosyal olarak uzak ama mekânsal olarak yakın kesimleri bir arada buluşturmayı becerdiğinde o ölçeğin sınırlarını aşacak yeni bir toplumsal sözleşmenin nüvesi haline gelebilir. 

Örneğin merkezi yönetim içinde yer bulamayan dezavantajlı kesimler, göçmenler ve seslerini duyuramayanlar yerel düzeyde yeni bir siyaset pratiğinin üyeleri olabilirler. Bütün bu seçenekler bildiğimiz demokrasi pratiğinin, halkın seçimlere indirgenmiş siyasi varlığının sorgulanması, değiştirilmesi ya da iyileştirilmesi gerektiğini gösteriyor. Seçmen davranışına yönelik kalıp yargılar, defalarca test edilmiş, onaylanmış ama hiçbir şey değiştirmeyen analizler, kamuoyu yoklamaları ve hevesli ama etkinlikten uzak muhalefet atmosferinde halkın sesi kaybolup gidiyor. 

Tekrar ifade etmek gerekirse, aslında seçimler hiçbir şeyi değiştirmiyor. Seçim akşamı haritanın değişen renklerine karşı siyasetin rengi aynı kalıyor. Sırf bu yüzden belki seçimler yerine birlikte yaşamayı kolaylaştıracak yeni seçenekler üzerinde durmak gerekiyor inancını taşıyorum.

Saygı dolu sevgiyle

Araştırmacı Yazar Mustafa Orhan ACU
Araştırmacı Yazar Mustafa Orhan ACU
Tüm Makaleler

  • 03.04.2024
  • Süre : 4 dk
  • 277 kez okundu

Google Ads