Stoacılığın Temelini Kar Taneleri Üzerinden Yaşamak

Kar taneleri, insana yaşadığı ortamda bir çok şeyi anlatıyor aslında. Stoacılık felsefesi, açık ve tarafsız bir düşünür olmanın kişinin evrensel aklı (logos) anlamasını sağladığını savunur. Stoa yaklaşımı insana, "Dış dünyanın karmaşası içinde içsel bir sükûnet kalesi inşa etmeyi öğretir."

Bu yıl az da olsa tüm yurtta, hemen hemen her yerde kar görüldü. Bu yazıyı yazarken, gözümün görebildiği uzak yerlere kadar kar tanelerinin yere düşüşünü, yerde tane tane kristalleşmesini, bu esnada insanların soğuya aldırmadan kayak yapmasını, çocukların kardan adam yapmalarını ve etrafında topluca dans etmelerini seyrediyorum. Kar bir anda ortamı değiştirdi, neşe getirdi. İnsanlara güzel bir ahenk içinde hayattan zevk almalarını sanki hatırlattı.

Stoa felsefecisi olan bir insan için, bu durum müthiş ötesi bir duygu veriyor. Kar taneleri bu öğretiyi doğanın kalbinde somutlaştıran en zarif metaforlardan biridir. Örneğin karın yağması bizim elimizde değildir, ancak o karın altında nasıl yürüyeceğimiz tamamen bizim seçimimizdir. Her bir kar tanesi, gökyüzünden düşerken benzersiz ve karmaşık bir geometri sergileyerek yere düşüyor, toprakla buluşuyor, toprağa can veriyor. Bir Stoacı için bu durum evrensel düzenin bir yansımasıdır. Gerçekten de Stoacılar evreni canlı bir organizma olarak görüp doğaya uyumlu yaşamayı erdem ve mutluluğun temeli olarak kabul etmişler, evrensel kardeşlik ve eşitlik anlayışını savunmuşlardır.

Kar, bulutlardaki su buharının çok soğuk hava ile karşılaşarak çok ince buz parçalarına dönüşmesiyle oluşur. Kar taneleri gerçekte buz kristali kümeleridir. Bazı durumlarda, havadaki su buharı doğrudan minik buz kristalleri halinde yoğunlaşıp altıgen prizma görünümü alarak kar tanelerini oluşturur. Bu arada kar tanesinin kristalleşme süreci üzerinde hiçbir kontrolümüz yoktur. O sadece doğasının gereğini yerine getirir. İnsan da benzer şekilde, hayatın getirdiği fırtınaları; hastalık, kayıp veya toplumsal olayları birer doğa olayı gibi soğukkanlılıkla karşılamalıdır. Kar, yeryüzüne indiği an erimeye mahkûmdur. Bu geçicilik, Stoacıların "öleceğini hatırla" felsefesiyle birebir örtüşür.

Şüphesiz yere düşen karın beyazlığı ve güzelliği, kalıcılığından değil, o anki varlığından gelir. Esasında her bir canlının hayatı da bir kar tanesinin süzülüşü kadar kısa ve kırılgandır. Evet, 1830’larda doğan Kaplumbağa Jonathan da olsak, ölüm denen şeyden kurtulmamız olası değil. Esasında karların yere düşüş anı kadar ömür sürüyoruz. Bir varmış, bir yokmuş misali. Stoacı kişi, karın erimesine yas tutmak yerine, o soğuk kristalin elindeki serinliğinin tadını çıkarır; çünkü her şeyin döngüsel olduğunu bilir.

Stoacılık, bir duygusuzluk hali değil, bir dayanıklılık disiplinidir. Kar fırtınası dışsal bir etkendir; bizi üşütebilir veya günlük kullandığımız yolumuzu kapatabilir. Bir kar yağar, okullar tatil edilir. İşe gidemez insanlar. Bu dışsal etkiyi kötü görmeden, yağan kardan zevk almasını, çoluk çocuğumuzla dışarda yağan kar altında oynamanın tadına, hazzına varmasını bilmek gerek. Zira bir Stoacı, zihnini bu dışsal "kötülüğe" teslim etmez. Karı bir engel olarak değil, aynı zamanda karakterini eğitmek için bir fırsat olarak görür. Kışın sertliği, ruhun ateşini harlayan bir yakıt gibidir. Kar tanesi bize hem evrensel tasarımın muazzamlığını hem de bireysel varlığımızın narinliğini fısıldar. Dışarıda kar yağarken zihnini berrak tutabilen kişi, doğanın ritmiyle uyum içinde yaşayan gerçek bilgedir...

Kar tanelerinin boyutu, şekli ve yoğunluğu oluştuğu sıcaklıkla ilişkilidir. Bir tek kar tanesi içinde yüzlerce ve hatta binlerce kar kristali bulunabilir. Kar, 0 °C'nin altındaki sıcaklıklarda daha küçük, 0 °C'nin üstündeki sıcaklıklarda ise daha büyük boyutta yere ulaşır. Kar taneleri gibi her insan da birbirinden farklıdır ama dışardan bakınca her insan aynıdır. Fiziksel özellikler insanları birbirinden ayıran dışarından bakıldığında görülebilen dokunulan özelliklerdir. Örneğin insanın boyu, kilosu, saç ve göz rengi, vücut ve ten rengi görünümü tipi fiziksel özelliklerdir. Ancak insanları birbirinden ayıran esas şey, dışardan görülmeyen, zamanla o insanla vakit geçirdikçe görülebilen içsel özellikleridir.

Örneğin yağan karın yere düşüşünü seyreder gibi, o anın kıymetini bilen, “carpe diem” mottosunu benimseyen insanlar; Stoacılar gibi dayanıklı olmayı, uzun vadeli plan yapabilmeyi, hayatın dengesini kaybetmeden, hedonistliğe düşmeden güçlü bir yaşam akışını benimserler. Bununla birlikte hayatın gerçekliğini kabul etmeyi, ölümü olduğu gibi kabullenmeyi, yere düşen kar tanesi gibi insan olarak bize biçilen ömrü yaşayıp, zamanı gelince bu dünyaya veda edeceğimiz bilinciyle yaşam sürmeyi özümsemek gerekiyor. Stoacılar ölümü, doğa yasasının bir gerekliliği olarak algılamışlardır.

Bu sebeple ölümden ziyade insan gibi yaşamayı, bir kar tanesi gibi tertemiz, bembeyaz bir yaşam sürmeyi becerebilmek gerekiyor. Stoacılar erdemi (bilgelik, adalet, cesaret, ölçülülük) hayatın amacı ve insan için gerçek “iyi” olarak görürler. Logos ve doğaya uygun yaşamak insana en yakışan şeydir. Evren rasyonel bir düzen (logos) ile işliyor; kar tanesi nasıl rasyonel bir düzenin işlediğinin varlığına yönelik bir işaret ise, insanın da sürebileceği en iyi yaşam şekli, doğaya yani evrensel akla uygun bir yaşamdır.