Vietnam Savaşı: Helikopterlerin Gerçek Manada Sahneye Çıktığı Savaş

“Sen bizden on kişiyi öldüreceksin, biz de sizden birinizi öldüreceğiz ama sonuçta bundan önce siz sıkılacaksınız.”

Ho Chi Minh

Vietnam Savaşı neden çıktı?

Vietnam Savaşı 1954–1975 yılları arasında 21 yıl sürmüştür. Amerika Birleşik Devletleri, Vietnam'ın 1954 yılında Komünist Kuzey ve Demokratik Güney olarak ikiye bölünmesinden bu yana Güney Vietnam hükümetine ve ordusuna fon, silah ve eğitim sağladı. Gerginlikler iki taraf arasında silahlı çatışmaya dönüştü ve 1961 yılında ABD Başkanı John F. Kennedy askeri yardım programını genişletmeyi seçti. Bu genişlemenin şartları daha fazla fon ve silah içeriyordu, ancak asıl değişiklik ABD askerlerinin bölgeye artan ilgisiydi. Kennedy'nin askeri yardım programını genişletmesinin sebebi kısmen Soğuk Savaş dönemindeki Domino Teorisine ilişkin korkulardan da kaynaklanıyordu: o dönemde Komünizm Vietnam'da hâkim olursa, bunun tüm Güneydoğu Asya'daki demokrasileri devireceği düşünülüyordu.

1959 yılının Temmuz ayında Güney Vietnam'da ilk Amerikan askerleri (askeri danışman olarak görev yapıyorlardı) Saygon yakınlarındaki yaşam alanlarına Viet Kong tarafından baskın düzenlediği zaman öldürüldüler. Bunun üzerine 1961 yılının Mayıs ayında Başkan John F. Kennedy, Güney Vietnam'a çok sayıda helikopter ve 400 kadar Yeşil Bereliyi gönderme kararı aldı. Böylece Viet Kong'a karşı gizli operasyonlara ABD tarafı izin vermiş oldu.

Bu arada Kennedy, 1963 yılında Dallas’ta yapılan bir suikast sonucu öldürüldü. Bununla birlikte halefi Başkan Lyndon B. Johnson, Kennedy'nin başlattığı işi sürdürdü. Johnson, görevdeki ilk yılının sonunda Güney Vietnam'a konuşlandırılmış ABD’li asker sayısını 23.000’e çıkardı. Vietnam’daki siyasi çalkantı ve Kuzey Vietnam'ın ABD donanma gemilerine düzenlediği saldırılar nihayetinde Başkan Johnson'ı 1964 yılında Tonkin Körfezi Kararına zorladı.

Aslında Vietnam Savaşı 1954–1975 yılları arasında Kuzey Vietnam'ın komünist hükümeti ve onun Güney Vietnam'daki müttefikleri olarak bilinen Viet Kong gerillaları karşı Güney Vietnam’ın yürüttüğü savaştır. Bu savaşta Güney Vietnam hükümetinin başlıca müttefiki Amerika Birleşik Devletleri idi. Kuzey’i ise Sovyetler Birliği destekliyordu. Başka bir deyişle Vietnam Savaşı; ABD ve müttefikleri ile Sovyetler Birliği ve müttefikleri arasındaki Soğuk Savaş'ın bir tezahürü olarak görülüyordu.

Vietnam Savaşında helikopter kullanma kararı nasıl alındı?

Kore Savaşında helikopterlerle ile ilgili olumlu tecrübeler ve elde edilen bu tecrübelerin sonucu olarak askeri planlamacılar helikopterlerin etkili bir savaş makinesi olabileceği kanısına varmışlardı. Kore Savaşı’nda helikopter kullanımını anlattığım yazıda (https://strasam.org/savunma/kara-silah-ve-sistemleri/kore-savasinda-helikopter-kullanimi-2675) bunun detaylarını anlatmıştım.

11. Hava İndirme Tümenin’ de helikopterler ile ilgili test faaliyetleri başladı. 1 Şubat 1963'te Kentucky, Fort Campbell'de yeniden faaliyete geçti ve helikopter ile savaş alanında neler yapılabileceğine ilgili düşüncelerin test edilmesi, birliklerin havadan indirilerek bu tür operasyonların içinde olması faydalı saldırı taktikleri ve ekipmanı geliştirmek ve iyileştirmek için adı değiştirildi ve ismi 11. Hava Taarruz Tümeni oldu. Bu görevin tamamlanmasının ardından 11. Hava Taarruz Tümeni 29 Haziran 1965 tarihinde kapatıldı.

11. Hava Taarruz Tümeni helikopterlerle ilk kez 1963 yılında, Hava Hareketliliği (Air Mobility) doktrini için bir test ve değerlendirme bölümü olarak etkinleştirildiğinde Bell UH-1 Iroquois, Sikorsky CH-37 Mojave ve Boeing CH-47 Chinook dahil olmak üzere birkaç helikopter tipi envanterine verildi. Esasında 11. Hava Taarruz Tümeninin asli görevi, helikopterlerin savaş alanında nasıl kullanılabileceğini test etmek ve Amerikan ordusuna bir değerlendirme raporu sunmaktı. Tümen, çeşitli tatbikatlar ve denemeler gerçekleştirdi. Tümen gerçekleştirdiği bu faaliyetler ile müteakip aşamada, savaş alanında havadan süratle hareket edebilen helikopterler için uçarbirlik harekâtı dahil çeşitli doktrin ve helikopter kullanım taktiklerinin geliştirilmesine katkı sağladı. Bu tümenin çalışmaları, Vietnam Savaşı'nda helikopterlerin yaygın olarak kullanılmasının da önünü açtı. 

Vietnam Savaşı boyunca 11. Tümen’e ilave olarak 1. Süvari Tümeni, helikopterleri yoğun bir şekilde kullanan ilk tümendi. 1. Süvari Tümeni 25 Şubat 1921 tarihinde Kentucky, Fort Knox'ta kurulmuş bir birlikti. II. Dünya Savaşı, Kore Savaşı, Vietnam Savaşı, Körfez Savaşı ve Afganistan Savaşında görev alan bu tümen, ABD’nin önde gelen tümenleri arasında sayılıyor. Halihazırda Teksas, Fort Hood'da konuşlu bulunuyor.

1. Süvari Tümeni helikopterle ilk kez 1952 yılında Kore Savaşı sırasında tanışmıştı. Tümen, keşif ve tıbbi tahliye için kullanılan az sayıda helikopteri kullanarak tecrübe kazanmıştı. Bununla birlikte, Kore Savaşı’nda helikopterlerin kullanımı henüz başlangıç aşamasındaydı ve tümen önemli bir hava taşıma kabiliyetine sahip değildi.

1965 yılına gelindiğinde ise 1. Süvari Tümeni Vietnam’da konuşlandırılmış ve kendisine etkin bir rol verilmişti. Bu kapsamda tümenin çok daha fazla sayıda helikopterle donatılma yoluna gidildi. Bu arada 1. Süvari Tümenine Air mobility savaş konseptini geliştirme ve uygulama görevi de verildi. Bu savaşla birlikte 1. Süvari Tümeni, ABD Ordusunda helikopter kullanan tümenler içinde yetkinliği en yüksek tümen olarak bilinir oldu.

Vietnam Savaşında Helikopterler ve Pilotlarla İlgili Göze Çarpan İstatistiki Bilgiler

ABD ordusu Vietnam savaşında çeşitli tiplerde helikopter kullandı. Toplamda yaklaşık 12.000 helikopter savaşta görev yaptı. Vietnam Helikopter Pilotları Derneği tarafından yapılan araştırma sonuçlarına göre tam olarak 11.827 helikopter Vietnam harbinde görev aldı. Bu sayı ise Vietnam Savaşı’nda görevlendirilen helikopterlere verilen özel kuyruk numaralarına bakıldığında ortaya çıkan sayısal değerdi. Bu helikopterlerden 5.086'sı savaşta çeşitli nedenlerle devre dışı kaldı, birçoğu düştü. 

Vietnam Savaşında UH-1 tipi helikopterlerin kullanımının başı çektiğini görüyoruz. İstatistiki veriler, 7.013 UH-1 Huey tipi helikopterin Vietnam’da görev yaptığını gösteriyor. Vietnam Savaşı'nda ölen veya öldürülen toplam helikopter pilotu sayısı ise 2.202 idi. Oldukça yüksek bir sayı bu. Pilotlar haricindeki uçuş mürettebatı ile düşen helikopterlerde bulunan kişileri içeren kayıplar ise 2.704 olarak hesaplanıyor. İlginçtir ki, Vietnam'da görev alan her 18 helikopter pilotundan biri hayatını kaybetmişti. Air & Space/Smithsonian dergisine göre, “1966 ile 1971 yılları arasında her 7,9 sortide bir Ordu helikopteri kaybedildi; yalnızca kazalarda 564 pilot, 1.155 mürettebat ve 682 yolcu hayatını kaybetti. 

Vietnam filmlerine baktığımızda ağırlıklı olarak UH-1 helikopter görüntülerine rastlıyoruz. Bu savaşa damgasını vuran helikopter olarak UH-1 en başta sayılabilir. Nitekim Vietnam'da görevlendirilen diğer hava taşıtlarından daha fazla Huey tipi helikopterin düşürülmesi de bunu doğruluyor. Pentagon'dan alınan bir veri tabanına dayanarak, Vietnam Savaşı'nda 40.000'den fazla helikopter pilotunun görev yaptığı tahmin ediliyor. Vietnam Savaşında helikopterler, 850.000'den fazla tıbbi tahliye görevinde kullanıldı ve yaralıların hayatta kalma oranlarını artırıldı. Vietnam Savaşında Kore Savaşından farklı olarak yaralı askerler helikoptere alındıktan sonra dönüş rotasında iken sahra hastanelerine varana kadar helikopterin arka tarafta bulunan kabin kısmında taşınıyor. Bu sayede yaralı askerlere sağlık personeli rahatlıkla müdahale edebiliyordu. Yaralı askerler vakaların çoğunda 30 dakika içinde sahra hastanesine ulaştırılabiliyordu. Bütün bunlar her şartta görev alan helikopterler sayesinde gerçekleştirilebiliyordu.

Fotoğrafta Vietnam Savaşı sırasında yaralı bir asker sedyede ile UH-1 Huey’e alınırken görülüyor.

Vietnam Savaşı sırasında Güneydoğu Asya'da hava operasyonları yürütürken yaklaşık toplamda 5.000 helikopter pilotu ve helikopter mürettebatının hayatını kaybettiği anlaşılıyor. Savaş sırasında görev yaparken hayatını kaybeden 300’ün üzerinde helikopter pilotu ve mürettebat Arlington Ulusal Mezarlığı'na gömülmüştü. Bu nedenle olsa gerek, 18 Nisan 2018 tarihinde Vietnam Savaşı sırasında hayatını kaybeden helikopter pilotları ve mürettebatlarının anısı yaşatmak için Arlington Ulusal Mezarlığında bir “Vietnam Helikopter Pilotu ve Mürettebat Anıtı” inşa edildi. Ayrıca Arlington Ulusal Mezarlığı, Vietnam Savaşı'nın sona ermesinden yıllar sonra kalıntıları bulunan helikopter pilotları ve mürettebatının da son dinlenme yeri olarak hizmet verdiğinden, Amerikan Ordusu helikopter pilotları açısından özel önem verilen bir yerdir.

Fotoğrafta; Vietnam Savaşında düşmüş ya da düşürülmüş UH-1 helikopteri görülüyor. Helikopterin çevresinde toplanmış askerler helikopterin içindeki kazazedeleri kurtarmaya çalışıyorlar.

Amerikan ordusuna ait UH-1 helikopterleri, 1966 ile 1975 yılları arasında Vietnam Savaşı'nda toplamda 7.531.955 uçuş saati gerçekleştirerek inanılmaz bir uçaş saati yaptılar. Vietnam'da 1.038.969 uçuş saati olan Huey Cobra (AH-1G) dahil Huey, savaş tarihindeki diğer tüm hava taşıtlarından daha fazla muharebe uçuş süresine sahip helikopter tipi oldu. UH-1’ler ve AH-1G taarruz helikopterleri yaklaşık 16 Milyon sorti gerçekleştirdiler. Bu değerler gerçekten inanılmaz bir büyüklüğe işaret ediyor. Vietnam Savaşı için helikopter savaşı deniyor. Gerçekten de bu sayısal verilere bakıldığında Vietnam için başka bir isim kullanmaya gerek kalmıyor.

Çizimde, AH-1G Huey Cobra Gunship (Snake) taarruz helikopteri görülüyor (Görsel kaynak https://www.historynet.com)

4 Eylül 1967 tarihinde Muc Hoa'ya giden tek bir Bell AH-1G Huey Cobra, aşağısındaki su yolunda dört silahlı Viet Kong taşıyan bir sampanı (nispeten düz tabanlı bir Çin ve Malay ahşap teknesidir. Bazı sampanlar, gemide küçük bir barınak içerir ve iç sularda kalıcı bir yerleşim yeri olarak kullanılabilir.) fark etti. 1'inci Hava Tugay komutanı taarruz emrini verdi. Cobra'nın Vietnam'daki ilk muharebe görevi böylece başlamış oldu. Sampanı batırma görevini başarıyla icra eden Huey Cobra taarruz helikopteri, Viet Kongları roket ve makineli tüfek ateşiyle yok etti. Bu başarıdan sonra sayısız görevde aranan bir helikopter haline geldi. Başarılı görevlerin helikopteri AH-1G Huey Cobra Gunship (Snake) Vietnam Savaşı sırasında 270 ila 300 kadar kayıp vermekten kurtulamadı.