Uzak Menzillerin Güvencesi: MH-47G Chinook ile Küresel Özel Operasyon Kabiliyeti (Bölüm 5) 

Modern özel operasyonlar doktrini, geleneksel kuvvetlerin aksine, yüksek riskli hedeflere sızma, vuruş ve tahliye kabiliyetlerini "zaman" ve "gizlilik" parametreleri üzerinden tanımlar. ABD Kara Kuvvetleri'nin 160. Özel Operasyonlar Havacılık Alayı (160th SOAR), namıdiğer "Night Stalkers", bu doktrini dünya çapında icra edebilen yegane birlik olarak kabul edilir. Bu birliğin ağır nakliye kapasitesinin omurgasını oluşturan MH-47G Chinook platformu, basit bir kargo helikopterinden ziyade, düşman derinliklerinde bağımsız harekat icra edebilen entegre bir silah sistemidir. Bu yazı, MH-47G'nin taktik ve stratejik kullanım nedenlerini askeri bir stratejist ve harekat uzmanı perspektifiyle ele alırken, platformun teknolojik evrimini Block I ve Block II kıyaslamasıyla derinlemesine incelemektedir.  

Beşinci ve son bölüm olarak planlanan bu çalışmamız, içerdiği yoğun görsel materyal ve teknik tablolar nedeniyle iki parça halinde yayımlanacaktır. ABD Özel Operasyonlar Havacılığına odaklanan yazı dizimiz, önümüzdeki altıncı bölümle son bulacaktır.

Özel Operasyonlarda Ağır Nakliye Doktrini ve MH-47G’nin Stratejik Konumu

Askeri bir stratejist için MH-47G'nin mevcudiyeti,  Müşterek Özel Operasyonlar Komutanlığı (Joint Special Operations Command - JSOC) bünyesindeki birimlerin "X noktasına" (hedefin tam kalbi) ulaşabilme garantisidir. Stratejik planda bu platform, sadece bir taşıma aracı değil, aynı zamanda operasyonel menzili genişleten bir çarpan olarak görülür.

Yazı dizimizi baştan sona okuyan okuyucularımızın kafasının karışması engellemek için; yazımızın bu kısmında ufak bir hatırlatma yapmak yerinde olacaktır.

160.Özel Operasyonlar Havacılık Alayı (160th SOAR - Night Stalkers), ABD özel operasyonlar mimarisinde çift hatlı bir komuta kontrol yapısına tabidir. Birlik, idari ve lojistik açıdan ABD Özel Operasyonlar Komutanlığı'nın (USSOCOM) kara bileşenini oluşturan ABD Ordusu Özel Operasyonlar Komutanlığı'na (USASOC) bağlıdır. Buna karşın, Delta Force veya SEAL Team 6 gibi birinci seviye  özel görev birimlerinin dahil olduğu yüksek öncelikli sızma, konuşlanma ve tahliye operasyonlarında komuta zinciri doğrudan Müşterek Özel Operasyonlar Komutanlığı'na (JSOC) devredilir. Özetle; Night Stalkers, barış döneminde ve idari yapılanmada SOCOM'un kurumsal çatısı altında yer alırken, en kritik müşterek operasyonlarda doğrudan JSOC’un operasyonel kontrolü (OPCON) altına giren önemli bir kuvvet çarpanıdır. 

Küresel Erişim ve Havada Yakıt İkmali Stratejisi

MH-47G'yi standart CH-47 modellerinden ayıran en temel stratejik özellik, sınırsız menzil potansiyelidir. Platformun önüne monte edilen uzun ve heybetli yakıt ikmal probu, stratejik bir varlık olan MC-130J tanker uçakları ile koordineli çalışmasına olanak tanır. Stratejik açıdan bu, helikopterin yakıt ikmali için yere inme zorunluluğunu ortadan kaldırır. Sahada  ileri silahlanma ve yakıt ikmali noktası  (Forward Arming and Refueling Point - FARP) kurmak, beraberinde güvenlik risklerini ve lojistik ayak izini getirir. Ancak havada yakıt ikmali kabiliyeti, MH-47G'nin binlerce kilometre boyunca uçmasına ve düşmanın gözetleme ağlarından kaçınarak hedef bölgeye sızmasına imkan tanır.

Bu stratejik kabiliyetin en somut örneği, Afganistan harekatının ilk aşamalarında görülmüştür. 11 saat süren ve Hindu Kuş dağları üzerinden icra edilen sızma görevlerinde, pilotların havada üç kez yakıt ikmali yaparak dünya rekoru kırması, platformun stratejik erişim sınırlarını kanıtlamıştır. Stratejist açısından bu, düşman için hiçbir bölgenin güvenli olmadığı, Night Stalkers'ın her türlü coğrafi engeli aşarak her yere ulaşabileceği anlamına gelir.

Yüksek İrtifa ve Zorlu Coğrafya Dominansı

Özel operasyonlar sıklıkla standart platformların performans sınırlarını zorladığı "yüksek ve sıcak" (High and Hot) koşullarda gerçekleşir. MH-47G'nin tandem rotor tasarımı, kuyruk rotoru olmayan yapısı sayesinde motor gücünün %100'ünü kaldırma ve itme kuvvetine yönlendirir. Bu tasarım, 16.000 fit ve üzerindeki dağlık arazilerde, yüksek yoğunluk irtifasında bile helikopterin tam teçhizatlı özel operasyon timlerini taşıyabilmesini sağlar. Stratejik planlamada, bu yetenek düşmanın coğrafi avantajını nötralize eder.

Taktik Harekat Uzmanı Gözüyle MH-47G: Sensörler ve Sızma Teknikleri

Taktik harekat uzmanı için MH-47G, karanlığın ve kötü hava koşullarının sağladığı avantajı düşmana karşı bir silaha dönüştüren sistemler bütünüdür. "Artı veya eksi 30 saniye" garantisi, bu teknolojik donanım ve üstün eğitimli personelin sonucudur.

Çok Modlu Radar ve Görüş Sistemleri (Silent Knight)

Platformun taktiksel beyni, burnunun sol tarafındaki karakteristik çıkıntıya yerleştirilen AN/APQ-187 "Silent Knight" radarıdır. Bu radar, taktiksel sızmanın en kritik unsuru olan "Yer Şekillerini İzleme" (Terrain Following - TF) ve "Yer Şekillerinden Sakınma" (Terrain Avoidance - TA) kabiliyetlerini sağlar.

-Düşük İrtifa Sızma: Silent Knight sayesinde pilotlar, gece veya sisli havalarda yerin sadece 100 fit (yaklaşık 30 metre) üzerinde, yer şekillerini milimetrik olarak takip ederek uçabilirler. Bu, düşman radar ağlarının altında kalarak saptanmayı imkansız kılar.

-LPI/LPD Özelliği: Radarın "Düşük Tespit Edilme Olasılığı" (Low Probability of Intercept), düşman elektronik istihbarat birimlerinin radarı tespit etmesini zorlaştırarak taktiksel gizliliği pekiştirir.

Ayrıca, gövdenin altında bulunan AN/ZSQ-2 EOSS (Electro-Optical Sensor System) ve FLIR (Kızılötesi Görüntüleme) sistemi, pilotlara sıfır ışıkta dahi kristal netliğinde bir görüş sunarak karmaşık iniş bölgelerinde (L/Z) operasyon yapma şansı tanır.

Entegre Aviyonik Mimari: CAAS (Common Avionics Architecture System)

Common Avionics Architecture System (Ortak Aviyonik Mimari Sistemi), Collins Aerospace tarafından geliştirilen ve özellikle Özel Operasyonlar helikopterleri için standartlaştırılmış bir "dijital kokpit" mimarisidir. Eskiden her helikopterin kendine has düğmeleri ve ekranları varken, CAAS sayesinde pilotlar farklı platformlara geçtiklerinde yabancılık çekmezler.

MH-47G'nin kokpiti, pilotun bilişsel yükünü azaltmak ve göreve odaklanmasını sağlamak için tasarlanmış tamamen dijital bir cam kokpittir. Beş adet geniş sıvı kristal ekran (MFD), seyrüsefer verilerini, tehdit uyarılarını ve sensör görüntülerini tek bir noktada birleştirir. Taktik açıdan bu, pilotların "baş dışarıda" (head-up) kalma süresini artırır ve düşman ateşi altında veya zorlu hava koşullarında karar verme hızını maksimize eder.

Özel Operasyonel Görev Profilleri ve Taktik Esneklik

MH-47G, ağır nakliye helikopteri olmasının ötesinde, çok farklı görev profillerine saniyeler içinde uyum sağlayabilen bir platformdur. Harekat uzmanları bu esnekliği, operasyonun başarısı için temel bir gereklilik olarak görürler.

Şişman İnek / "Fat Cow" Operasyonları: Havadan Hızlı Yakıt Noktası

Stratejik ve taktiksel bir deha ürünü olan "Fat Cow" görevi, MH-47G'nin kargo bölümüne yerleştirilen ek yakıt tankları ile bir "mobil yakıt istasyonu" olarak kullanılmasını içerir.

MH-47G bu görevde kargo bölümüne ERFS II (Extended Range Fuel System) adı verilen, her biri yaklaşık 800 galonluk 3 adede kadar çıkabilen dahili crashworthy (kırıma dayanıklı) yakıt tankları yerleştirir. ERFS II dahili yakıt tankları kullanılarak.

Helikopter, düşman hattının gerisindeki güvenli bir noktaya inerek, bölgedeki saldırı helikopterleri (AH-6 Little Bird, AH-1Z Cobra veya AH-64 Apache, MH-60M Black Hawk DAP) için ileri silahlanma ve yakıt ikmali noktası  (Forward Arming and Refueling Point - FARP) oluşturur.

Bu yöntem, saldırı helikopterlerinin harekat yarıçapını ve vuruş süresini dramatik şekilde artırır. Bir "Fat Cow" Chinook, 20 dakikadan kısa sürede kurulup toplanabilir. Bu da düşman tepki vermeden bölgeden uzaklaşma imkanı sağlar.

Yine bu yöntemle,  bölgede görevli genel maksat ve arama-kurtarma helikopterlerinin yakıt ikmali sağlanarak menzil ve havada kalış süreleri artırılmaktadır. 

Personel Sızma ve Tahliye Sistemleri

Taktiksel harekatın en riskli safhaları olan sızma (infiltration) ve tahliye (exfiltration) işlemleri için MH-47G dünya standartlarında ekipmanlarla donatılmıştır:

-Fast Rope Insertion Extraction System - FRIES (Hızlı İp Yerleştirme ve Tahliye Sistemi): Özel timlerin, helikopter iniş yapmadan, halatlarla hızlıca binanın çatısına veya ormanlık alana inmesini sağlar.

-Special Purpose Insertion and Extraction System  SPIES (Özel Devriye Yerleştirme ve Tahliye Sistemi)İniş bölgesinin çok tehlikeli olduğu veya helikopterin konamadığı durumlarda, 8-10 askerin tek bir halata bağlanarak havadan hızla çekilmesini sağlayan bir tahliye yöntemidir.

-Suya İniş ve Helocasting: Chinook gövdesinin sızdırmaz yapısı, su yüzeyine iniş yapabilmesine ve motorlar çalışırken botları veya dalgıçları suya bırakabilmesine (helocasting) olanak tanır.

Bekâ kabiliyeti: Savunma ve Hayatta Kalma Sistemleri

Düşman derinliklerinde, hava üstünlüğünün tam sağlanamadığı bölgelerde görev yapan bir MH-47G, kaçınılmaz olarak hedef olacaktır. Bu nedenle platform, ağır bir zırh ve sofistike bir savunma paketi ile korunur.

Elektronik Harp ve Füze Savunması

Platformun savunma mimarisi, düşman tehditlerini tespit etmek, yanıltmak ve gerekirse vuruş yapmadan kurtulmak üzerine kuruludur.

-CMWS (Common Missile Warning System): Isı güdümlü ve radar güdümlü füzeleri tespit ederek otomatik olarak yanıltıcı flare/chaff fırlatır.

-SIRFC (Suite of Integrated Radio Frequency Countermeasures): Düşman radar sinyallerini karıştırarak helikopterin bir hedef olarak görünmesini engeller.

-Kızılötesi Bastırma (IES-47): Motor egzoz çıkışlarındaki sıcaklığı düşürerek omuzdan atılan füzelerin (MANPADS) kilitleme yapmasını zorlaştırır.

Ateş Gücü ve Yakın Savunma

Taktik harekat uzmanları, helikopterin iniş bölgelerinde (L/Z) baskı ateşi oluşturabilmesi için MH-47G'yi "vuruş gücü yüksek" silahlarla donatmıştır:

-M134 Minigun: Ön kapılarda bulunan iki adet 7.62mm elektrikli makineli tüfek, dakikada 3.000 ila 4.000 mermi atarak düşman piyadesini ve hafif araçlarını saniyeler içinde etkisiz hale getirir.

-M240D: Arka pencerelerde ve rampada bulunan bu makineli tüfekler, 360 derecelik bir koruma kalkanı sağlayarak helikopterin güvenli bir şekilde tahliye gerçekleştirmesine yardım eder.

Kısaca MH-47 G Block I ve Block II Karşılaştırması

Boeing ve USSOCOM arasındaki modernizasyon çalışmaları, Chinook platformunu 2030'lu yılların ötesine taşımayı hedeflemektedir. "Block II" varyantı, platformun sadece güncellenmesi değil, temel mühendislik prensiplerinin yeniden tanımlanmasıdır.

Yapısal Evrim: Monolitik İşlenmiş Gövde

Block I modellerinde gövde, binlerce perçin ve birleştirme parçası ile oluşturulan geleneksel bir sac metal yapıdayken, Block II radikal bir değişimle "Monolitik İşlenmiş Şasi" (Monolithic Machined Frame) kullanır.

-Mühendislik Analizi: Tek parçadan işlenen bu gövde parçaları, yapısal bütünlüğü artırırken helikopterin toplam ağırlığını azaltır. Daha az parça, daha az titreşim ve daha az yorulma demektir.

-Lojistik Avantaj: Perçinlerin ve ek yerlerinin azalması, bakım personelinin yapısal çatlakları kontrol etme yükünü düşürür ve helikopterin sahadaki hazır bulunma oranını artırır.

Güç Aktarma ve Tork Kapasitesi

Block II ile gelen en kritik mekanik iyileştirme, drivetrain (güç aktarma sistemi) üzerindedir. Yeni sistem, pervane rotorlarına %10 daha fazla tork iletebilmektedir.

-Operasyonel Etki: Bu tork artışı, mevcut T55 motorlarının gücünün daha verimli kullanılmasını sağlar. Sonuç olarak, maksimum kalkış ağırlığı 50.000 lbs'den 54,000 lbs'ye (yaklaşık 24.5 ton) yükselmiştir. Taktiksel olarak bu, 4.000 lbs (yaklaşık 1.800 kg) daha fazla mühimmat, yakıt veya asker taşıyabilmek anlamına gelir.

Yakıt Sistemi ve Ağırlık Tasarrufu

Block I'de bulunan altı adet ayrı yakıt hücresi yerine, Block II her iki yandaki sponsorlarda birer adet devasa ve hafifletilmiş yakıt tankı kullanır.

-Basitleştirme: Eski sistemdeki karmaşık yakıt aktarım pompaları ve valflerin çoğu elimine edilmiştir. Bu, sistemden yaklaşık 90 kg (200 lbs) gereksiz ağırlığın atılmasını ve 100 galon ek yakıt kapasitesinin kazanılmasını sağlamıştır.

ACRB (Advanced Chinook Rotor Blade) ve Güncel Durum

Block II programının en çok tartışılan unsuru, "Advanced Chinook Rotor Blade" (ACRB) olarak bilinen, ucu kıvrık yeni kompozit rotor kanatlardır.

-Beklenti: Bu kanatların, yüksek irtifada 1.500 lbs ila 2.300 lbs arasında ekstra kaldırma gücü sağlaması planlanıyordu.

-Sorun ve Çözüm: Testler sırasında bu kanatların helikopterde kontrol edilemeyen vibrasyona yol açtığı ve uçuş emniyetini riske attığı görülmüştür. Bu nedenle, 2024-2025 dönemi itibarıyla USSOCOM, Block II gövdelerinde geleneksel fiberglas kanatları kullanmaya devam etme kararı almıştır. Ancak gövde ve drivetrain iyileştirmeleri, ACRB olmasa bile platformu Block I'den çok daha yetenekli kılmaktadır.

MH-47G Block II, 160. SOAR'ın önümüzdeki on yıllar boyunca karşılaşacağı Büyük Güç Rekabeti (Great Power Competition) ve A2/AD ortamlarındaki zorluklara karşı hayatta kalabilmesi için tasarlanmış nihai "ağır siklet" dövüşçüsüdür. Stratejik menzili, taktiksel sensör üstünlüğü ve yenilenmiş yapısal dayanıklılığı ile bu platform, "Night Stalkers"ın her zaman ve her yerde, hedefe saniyesi saniyesine varabilmesinin en büyük teminatıdır.

Yazı dizimiz altıncı ve son bölümle devam edecektir. Altıncı bölümde görüşmek üzere..

Yazı dizisinin ilk dört bölümünü okumayanlar için ilgili linkler aşağıda  verilmiştir.

1)ABD Özel Operasyonlar Havacılığı: "Night Stalkers"ın Gelişimi ve Rolü ( Bölüm 1)

https://strasam.org/savunma/havacilik-ve-uzay-sanayii/abd-ozel-operasyonlar-havaciligi-night-stalkersin-gelisimi-ve-rolu-bolum-1-4131

2)ABD Özel Operasyonlar Havacılığı: "Night Stalkers"ın Gelişimi ve Rolü ( Bölüm 2)

https://strasam.org/savunma/kara-silah-ve-sistemleri/abd-ozel-operasyonlar-havaciligi-night-stalkersin-gelisimi-ve-rolu-bolum-2-4139

3) Küçük Gövde, Büyük Miras: Özel Operasyonlar Havacılık Doktrininde A/MH-6 Little Bird (Bölüm 3)

https://strasam.org/savunma/kara-silah-ve-sistemleri/kucuk-govde-buyuk-miras-ozel-operasyonlar-havacilik-doktrininde-a-mh-6-little-bird-bolum-3-4146

4) Özel Operasyonlarda Kuvvet Çarpanı: MH-60M Black Hawk ve  MH-60M Black Hawk DAP(Bölüm 4)

https://strasam.org/savunma/kara-silah-ve-sistemleri/ozel-operasyonlarda-kuvvet-carpani-mh-60m-black-hawk-ve-mh-60m-black-hawk-dapbolum-4-4151

Kaynakça

1. MH-47G Chinook helicopter - American Special Ops, https://www.americanspecialops.com/night-stalkers/helicopters/mh-47.php

2. 160th SOAR (A): The Night Stalkers - Grey Dynamics, https://greydynamics.com/160th-soar-a-the-night-stalkers/

3. 160th Special Operations Aviation Regiment (Airborne) - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/160th_Special_Operations_Aviation_Regiment_(Airborne)

4. How The Night Stalkers Are Planning To Survive In Future High-End Fights, https://sofsupport.org/how-the-night-stalkers-are-planning-to-survive-in-future-high-end-fights/

5. 160th SOAR (A) MH-47G Chinook aerial refueling - YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=urOI_520NE0

6. U.S. Pilots, High-Tech Aircraft Triumph Over Afghan Weather, Terrain - DVIDS, https://www.dvidshub.net/news/527634/us-pilots-high-tech-aircraft-triumph-over-afghan-weather-terrain

7. H-47 Chinook - Boeing, https://www.boeing.com/defense/military-rotorcraft/h-47-chinook

8. Boeing CH-47 Chinook - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Boeing_CH-47_Chinook

9. MH-47G Chinook Special Operations Helicopter, USA - Air Force Technology, https://www.airforce-technology.com/projects/mh-47g-chinook-special-operations-helicopter/

10. 160th SOAR- Plus or minus 30 seconds | Article | The United States Army, https://www.army.mil/article/29322/160th_soar_plus_or_minus_30_seconds

11. The 160th SOAR “Night Stalkers” - The Armory Life, https://www.thearmorylife.com/160th-soar-night-stalkers/

12. Scale models of Boeing MH-47G Chinook and MH-60L Blackhawk helicopters - Team-BHP, https://www.team-bhp.com/news/scale-models-boeing-mh-47g-chinook-and-mh-60l-blackhawk-helicopters

13. MH-47G Chinook Special Operations Helicopter | Thai Military and Asian Region, https://thaimilitaryandasianregion.wordpress.com/2018/07/12/mh-47g-chinook-special-operations-helicopter/

14. US SOCOM's "Silent Knight" - Defense Industry Daily, https://www.defenseindustrydaily.com/us-socoms-silent-knight-02868/

15. Silent Knight Radar, https://ndia.dtic.mil/wp-content/uploads/2012/SOFIC/ThursdaySilentNight.pdf

16. Aviation Systems Advanced Development - DTIC, https://apps.dtic.mil/descriptivesum/Y2019/Other/SOCOM/stamped/U_1160403BB_7_PB_2019.pdf

17. FIRST NEW-BUILD MH-47G SPECIAL OPERATIONS CHINOOK, https://www.nationshield.ae/index.php/home/details/research/first-new-build-mh47g-special-operations-chinook/en

18. Boeing Chinook MH-47G helicopter #160 Special Operations Aviation Regiment, (160th SOAR) "Night Stalkers", United States Army, 2014 - Forces of Valor, https://forcesofvalor.com/products/boeing-chinook-mh-47g-helicopter-160-special-operations-aviation-regiment,-160th-soar-night-stalkers,-united-states-army,-2014-4401

19. Combat aviation Soldiers enhance interoperability - DVIDS, https://www.dvidshub.net/news/printable/420291

20. IN THIS ISSUE - U.S. Army, https://home.army.mil/rucker/8917/5457/9520/AD_APRIL-JUNE_2025_FINAL_8-6.pdf

21. SPECIAL OPERATIONS MH-47G CHINOOK 160th SOAR NIGHT STALKERS (AIRBORNE) USASOC • RAF MILDENHALL - YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=_fdwnDWqF_U

22. MH-47 Chinook | Military.com, https://www.military.com/equipment/mh-47-chinook

23. Why the U.S. Is Expanding Its MH-47G Fleet: The Night Stalkers' Next Upgrade - YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=Jkf1xgFhdWU

24. USSOCOM Orders More MH-47G Chinooks from Boeing - Overt Defense -, https://www.overtdefense.com/2025/12/03/ussocom-orders-more-mh-47g-chinooks-from-boeing/

25. United States Army Special Operations Aviation Command (USASOAC), http://www.quad-a.org/images/stories/2017ASECribbinsPresentations/Tues_14Nov_1300_AAAA_ASE_2017_Final_with_Notes.pdf

26. Army Accelerates Capability to the Force with a Rapid Fielding Effort for Chinook Block II, https://www.army.mil/article/288833/army_accelerates_capability_to_the_force_with_a_rapid_fielding_effort_for_chinook_block_ii

27. Boeing to remanufacture more MH-47G Chinooks for USASOAC - Army Technology, https://www.army-technology.com/news/boeing-mh-47g-chinooks/

28. Boeing Gets New $877 Million Order for Most Iconic Helicopter in the World - Aviation A2Z, https://aviationa2z.com/index.php/2025/11/23/boeing-secures-877-million-mh-47g-chinook-order/

29. Boeing wins new deal to extend MH-47G Chinook Block II deliveries for USSOCOM, https://defence-industry.eu/boeing-wins-new-deal-to-extend-mh-47g-chinook-block-ii-deliveries-for-ussocom/

30. U.S. Army buys first Chinook Block II aircraft without advanced rotor ..., https://verticalmag.com/news/boeing-nets-contract-first-four-ch-47f-block-ii-aircraft/

31. CH-47F Chinook Block 2 moves toward production, without advanced rotor blades, https://breakingdefense.com/2022/04/ch-47f-chinook-block-2-moves-toward-production-without-advanced-rotor-blades/

32. Delivery of U.S. Army's First Production CH-47F Block II Helicopter Imminent, https://defensemirror.com/news/36408/Delivery_of_U_S__Army___s_First_Production_CH_47F_Block_II_Helicopter_Imminent

33. CH-47 Working Group oversight earns award | Article | The United States Army, https://www.army.mil/article/201564/ch_47_working_group_oversight_earns_award

34. New Chinook rotor blades rattle troops in early testing - Vertical Magazine, https://verticalmag.com/news/new-chinook-rotor-blades-rattle-troops-early-testing/

35. New Chinook variant suffering from excessive vibration - PPRuNe Forums, https://www.pprune.org/military-aviation/638336-new-chinook-variant-suffering-excessive-vibration.html?styleid=18

36. CH-47F Block II Chinook - Director Operational Test and Evaluation, https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2022/army/2022ch47f.pdf?ver=F8PH4s3VsPvFxu3ZQkjCsw%3D%3D

37. Special Operations Forces in an Era of Great Power Competition - Henry A. Kissinger Center for Global Affairs, https://kissinger.sais.jhu.edu/programs-and-projects/kissinger-center-papers/special-operations-forces-era-great-power-competition/

38. MH-47 CHINOOK 160th SOAR - YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=guP7M7gmM9E

39. https://thaimilitaryandasianregion.wordpress.com/2018/07/12/mh-47g-chinook-special-operations-helicopter/