Çalışan Yoksulluğu: Türkiye’de Çalışanlar Neden Daha Borçlu?

Giriş

Türkiye’de giderek daha görünür hale gelen bir çelişki var: Çalışan kişiler, çalışmayanlara kıyasla daha borçlu hale geliyor. Oysa geleneksel anlayışa göre çalışmak, ekonomik refahın temelidir. Ancak günümüz Türkiye’sinde “çalışmak”, çoğu zaman “borçlanmak” anlamına gelmektedir. Bu durum sadece bireylerin değil, toplumun tüm ekonomik ve sosyal yapısının sorgulanmasına neden olmaktadır.” Bu çalışmada, çalışan yoksulluğunun nedenleri açıklanacak, bu durumun sosyal ve ekonomik sonuçları tartışılacak ve sorunun çözümüne yönelik politika önerileri sunulacaktır.

Çalışanlar Neden Daha Borçlu?

Çalışan bir kişinin düzenli geliri vardır; fakat bu gelir, temel yaşam giderlerini karşılamakta yetersiz kaldığında borç kaçınılmaz hale gelir. Çalışan kişi:

­-  Kira ve faturaları öder,

­ - Ulaşım, gıda ve sağlık gibi zorunlu harcamalar yapar,

­ - Kredi ve kredi kartı ödemeleriyle uğraşır,

­ - Sisteme “güvenilir borçlu” olarak tanımlandığı için yeni borçlara kolay ulaşır.

Yani gelir sahibi olduğu için, finansal sistem ona yeni krediler sunar. Bu da çalışanı bir borç sarmalına sokar. OECD ve TÜİK verilerine göre Türkiye'de hane halkı borcu, gelir oranına göre hızla artmakta; bu durum özellikle düşük gelirli çalışanlarda daha da belirginleşmektedir.

Çalışmayanlar Neden Daha Az Borçlu?

İşsiz ya da sistem dışı yaşayan bireyler ise:

­ - Bankalar tarafından “riskli müşteri” kabul edildiği için krediye erişemezler,

­ - Harcamalarını zorunlu olarak minimumda tutarlar,

­ - Sosyal yardımlardan (gıda, kira, nakit destek vb.) yararlanabilirler,

­ - Aileyle yaşadığı için kira, fatura gibi giderleri olmayabilir.

Sonuçta bu kişiler, sınırlı yaşam koşulları içinde borçsuz ancak düşük profilli bir yaşam sürdürürler.

Çalışmanın Yoksullaştırıcı Etkisi

Asgari ücretle çalışanların önemli bir kısmı, gelirlerinin temel ihtiyaçlarını bile karşılamadığını belirtmektedir. Türkiye’de Haziran 2025 verilerine göre:

­ - Açlık sınırı: 26.115 TL

­ - Net asgari ücret: 22.104,67 TL

Açlık sınırı ile asgari ücret arasındaki yaklaşık 4.000 TL’lik fark, çalışanların yalnızca gıda ihtiyacını bile karşılayamadığını ortaya koymaktadır. Bu durum:

­ - Gelir-gider dengesinin bozulmasına,

­ - Tüketici kredilerine bağımlılığın artmasına,

­ - Kredi kartı kullanımının zorunlu hale gelmesine yol açmaktadır.

Emekçiler, yaşamını sürdürebilmek için çalıştıkça borçlanmak zorunda kalmaktadır.

Bu Sistem Nereye Gidiyor?

Bu ekonomik yapı toplumsal dengeleri de olumsuz etkilemektedir:

­ - Çalışma motivasyonu azalıyor: Gençler ve düşük gelirli bireyler “çalışsam ne olacak?” demeye başlıyor.

­ - Kayıt dışı ekonomi büyüyor: Vergi ve prim yüklerinden kaçmak isteyenler kayıt dışı çalışmayı tercih ediyor.

­ - Devletin vergi geliri düşüyor: Kayıt dışı ekonomi arttıkça kamu maliyesi zayıflıyor.

­ - Toplumsal adalet duygusu zedeleniyor: “Çalışan eziliyor, çalışmayan destekleniyor” algısı sosyal çatışmaları derinleştiriyor.

Ne Yapılmalı?

Bu sistemin uzun vadede sürdürülebilir olmadığı, ekonomik ve toplumsal göstergelerle ortaya konmaktadır. Yapılması gerekenler şunlardır:

­ -  Asgari yaşam geliri teminatı sağlanmalı: Hiçbir maaş açlık sınırının altında kalmamalı.

­ - Çalışan yoksullara da destek verilmeli: Sosyal yardımlar yalnızca çalışmayanlara değil, çalışan ama yoksul olanlara da yöneltilmeli.

­ - Borç ve kredi sistemi denetlenmeli: Tüketici borçları makul seviyelerde tutulmalı, faiz ve geri ödeme sistemleri yeniden yapılandırılmalı.

­ - Vergi politikası emek lehine düzenlenmeli: Düşük gelirliye yüksek dolaylı vergi yükü azaltılmalı.

Sonuç

Türkiye’de emek, artık refah değil borç üretiyor. Bu sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir krizdir.

“Çalışmak yoksullaştırmamalı. Emek vermek, borç değil değer kazandırmalı.”

Bu anlayışın toplumsal ve kurumsal düzeyde yerleşebilmesi için gelir politikalarının, borçlanma sisteminin ve sosyal destek ağlarının yeniden tasarlanması zorunludur.

Kaynakça

Betül Aydın (2022). “Emek ve Borç Kıskacında Yeni Yoksulluk.” Mülkiye Dergisi, Cilt 46(3)

DİSK-AR: Çalışan Yoksulluğu Raporu, 2024

https://www.turkis.org.tr/turk-is-haziran-2025-aclik-ve-yoksulluk-siniri

https://ozbekcpa.com/minimum-wage-in-turkey

OECD Economic Surveys: Turkey, 2023

TEPAV: Türkiye’de Hanehalkı Borçluluğu ve Gelir Düzeyi, 2023

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) – Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2023