Kazakistan’ın Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY)’nde Büyükelçilik Açması

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyelerinden Kazakistan’ın GKRY’de büyükelçilik açması ve büyükelçinin GKRY Cumhurbaşkanı tarafından kabul edilmesi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ve Türkiye’de şaşkınlık, bir o kadar da üzüntüyle karşılanmıştır. Hatta bu tepkilere bazı kesimlerden gelen kızgınlık da ilave edilebilir.

Karara çeşitli kesimlerden tepkiler de gelmiş ve gelmeye de devam etmektedir. Bu tepkilerde Kazakistan’ın açıkça düşmanlık yaptığını, ilişkilerin tekrar gözden geçirilmesini, TDT’na yapılan bir darbe olduğuna kadar gitmekte, genel olarak Kazakistan’ı suçlamakta ve Türk – Kazak ilişkilerinin yeniden gözden geçirilmesi dahi önerilmektedir. Ayrıca Kazakistan’ın böyle bir karar almasında Trump’ın işbaşına gelmesinden sonra uyguladığı politikalar ve dünyadaki gelişmelere de bağlayanlar bulunmaktadır.

GKRY’de Kazakistan’la birlikte Vatikan dahil 44 ülkenin büyükelçiliği bulunmaktadır. Bu ülkeler arasında Türkiye ile ilişkilerinin çok iyi seviyede olduğu ülkeler ile ilişkilerinin orta ve düşük seviyede olduğu ülkeler de bulunmaktadır. Zaten buradaki sorun herhangi bir ülkenin GKRY’de büyükelçilik açması değil, Kazakistan gibi TDT’na üye bir ülkenin açmasıdır. Bu nedenle burada Kazakistan’a aşırı tepki, kızgınlık ve ilişkileri zedeleme yerine Kazakistan’ın niçin böyle bir karar almış olabileceğinin analizi yapılacaktır.

Bir ülkenin diğer bir ülkede büyükelçilik ve benzeri misyon açması için Viyana Konvansiyonu’na göre ülkelerin karşılıklı olarak yapmaları gereken prosedürler bulunmaktadır. Ayrıca her ülkenin bununla ilgili kendi iç hukuk prosedürleri de vardır. Bir de Büyükelçiliğin fiziki tesislerinin hazırlanması gibi konular ilave edildiğinde Kazakistan’ın GKRY’nde Büyükelçilik açma konusu kendi iç hukuku hariç, ön karar sürecinin en az bir yıl önceden alınmış olabileceği öngörülmektedir. Yani çok büyük ihtimal Kazakistan bu kararı 2024 yılı içerisinde almış ve 2025’de uygulamaya geçmiştir. Zaten 2025 yılı başında KKTC ve Rum tarafındaki bazı gazetelerde bu konu haber olarak da yer almıştır. 

Dolayısıyla Kazakistan’ın bu kararını aniden alınmış bir karar olarak görmemek gerekir. O zamanki uluslararası ortam göz önünde bulundurulduğunda AB ve ABD’nin hemen hemen her konuda anlaştığı, Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya’nın tüm konsantrasyonunun Ukrayna üzerinde olduğu, Rusya’nın AB ve ABD ile ilişkilerinin en alt seviyede bulunduğu bir uluslararası ortam vardı. Kazakistan belki bu ortamdan da yararlanarak AB ve ABD ile ilişkilerini daha da geliştirmek, yeni politik açılımlar yapmak için böyle bir karar almış olabilir. Çünkü Kazakistan’ın şu andaki duruma göre; AB’nin ABD ve Rusya ile ilişkilerinin kötü olduğu, ABD – Rusya ilişkilerinin iyi olduğu bir dönemde aniden böyle bir karar alması uygun durmamaktadır.

Aslında burada sorgulanması gereken Kazakistan’ın Türkiye ve TDT ülkeleri ile ilişkileri kendisine niçin yeterli gelmemiş ve böyle bir karar almıştır? KKTC’nin gözlemci üye olmasına Özbekistan’ın bakışı da göz önünde bulundurulduğunda demek ki Türkiye olarak TDT’nin politikaları ve üye ülkelere katkıları henüz üyelerin istediği seviyede değildir ve üye ülkeler yeni politik açılımlarda TDT ve Türkiye faktörünü ihmal edebilmektedir. 

Basında Kazakistan’ın GKRY’de Büyükelçiliğin açılmasından sonra Cumhurbaşkanı Sn. Erdoğan’ın Kazakistan Devlet Başkanı Tokayev ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdiği haberleri yer almıştır (Görüşmenin içeriği açıklanmasa da, olayın hemen akabinde olması büyükelçilik konusun da konuşulduğunu düşündürmektedir). Buradan şu çıkarım yapılabilir. Geçen yıl yapılan 11’inci TDT zirvesi ve Bakü’de yapılan gayri resmi zirvede dahil Türkiye’nin ve KKTC’nin bu konuda bilgisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Çünkü böyle bir konu hiç bir şekilde açık kaynaklarda yer almamış, gündeme gelmemiştir.

Bundan sonra neler yapılabilir?

Çok büyük ihtimal Kazakistan bu kararından geri dönmeyecektir. Belki ABD ve Rusya’nın AB ile ilişkilerinin daha da kötüye gitmesi durumunda gelecek yıllarda belki Büyükelçiliğini kapatabilir.
Kazakistan’ın bu politik açılımı KKTC için önemli bir kazanç haline gelebilir. Eğer önümüzdeki günlerde TDT zirve veya toplantılarında başta Kazakistan olmak üzere KKTC’nin gözlemci üye olarak kabul edilmesi, Rum tarafına iki devletli çözüm için verilebilecek mesaj ve etkinin gücünü daha da artırabilir. 

Bu konuda yapılabilecek en kötü hareket tarzı, Kazakistan’a ayrıştırıcı, ötekileştirici politikalar ve tepkiler vermektir. Bundan kaçınmak gerekir. 
KKTC TDT’nda genel olarak Türkiye ile beraber hareket etmektedir. Artık yavaş yavaş Azerbaycan ile ilişkilerinde olduğu gibi Türkiye ile koordineli fakat üye diğer ülkeler ile karşılıklı ilişkilerini geliştirecek adımlar atmalıdır.

Sonuç olarak;

Türkiye, TDT’nı kısa zamanda daha etkili kılacak politikaları üye ülkeler ile hayata geçirerek, üye ülkelerin isteklerini karşılayacak bir seviyeye çıkarmalıdır. Kazakistan’ın bu politik açılımının KKTC’nin lehine çevirecek şekilde politikalar geliştirilebilir. Her ne sebeple olursa olsun bu sebepten dolayı Kazakistan ötekileştirilmemeli, bu konuda atılabilecek adımlar için müşterek çalışma yolları aranmalıdır. Ayrıca Kazakistan’ın bu açılımının Trump sonrası değil öncesi uluslararası politik ortama göre yapıldığı, bu nedenle mevcut gelişmelere göre yeni politikalar geliştirilebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. 

Kaynakça

-GKRY’nde bulunan büyükelçilikler. https://www.gov.cy/app/uploads/sites/19/2024/12/Diplomatic-Corps-Order-of-Precedence-Resident-Heads-of-Missions.pdf, Erişim Tarihi: 27 Şubat 2025  

-Viyana Konvansiyonu, https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/9_1_1961.pdf, Erişim Tarihi: 27 Şubat 2025  

- Kazakistan’ın GKRY’de büyükelçilik açacağına dair ilk haberler (14 Ocak) , https://cyprus-mail.com/2025/01/13/kazakhstan-to-open-embassy-in-cyprus, Erişim Tarihi: 27 Şubat 2025 

- Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev ile telefonda görüştü, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-kazakistan-cumhurbaskani-tokayev-ile-telefonda-gorustu/3493955, Erişim Tarihi: 27 Şubat 2025