Türkiyum ve İstanbulyum- Periyodik Tabloda Türk Elementleri Neden Yok?
Mendeleyev, ilk periyodik cetveli bastırdığı zaman henüz 63 element biliniyordu. Ölümünden bir yıl sonra bilinen element sayısı 86'ya çıkmıştı. Bu hızlı artış, kimyanın en önemli genellemesi olan periyodik cetvel yoluyla ...
Dünyanın Merkezi Neresi? Kırşehir mi? Akşehir mi?
Nasreddin Hocaya sormuşlar. Hoca, dünyanın merkezi neresidir? Hoca almış eline bir sopa ve yere bir işaret koymuş, ahan da burasıdır ...
Venüs, Aşk ve Güzellik Tanrıçası
Venüs gökyüzünde daha parlak göründüğü için olacak, tarih boyunca daha çok kadın ile özdeşleştirilmiş. Halbuki bu kadar parlak olmasının sebebi dünyaya en yakın en olması. Merkür’den sonra Güneş sisteminin ikinci ...
Güneş Balçıkla Sıvanmaz
Zeus göklerin, şimşeklerin ve gök gürültülerinin tanrısı. Kızarsa sahip olduğu şimşeklerle ve gök gürültüleriyle hayatı zindan eder insana. Hatta yıldırım yollayıp kömür bile edebilir insanı. Ama güneş öyle mi? Kime ne ...
Sicim Teorisi
Dört boyutlu bir uzay-zaman içinde yaşıyoruz. Yapılan teorik fizik çalışmalarında formüllerin tam olarak yerine oturması için dörtten fazla boyutun olduğu düşünülüyor. ...
Ses Dalgaları
Işık için teleskop ya da mikroskop diye aletler bulmuşuz, uzakları ya da çok yakınları bu aletlerle inceleyebiliyoruz. Ama ses için yapılmış benzer fonksiyonda çalışan aletler ...
Jüpiter’in Dünya Üzerindeki Etkisi
Jüpiter’in kütlesi o kadar fazla ki, güneşin bile az da olsa yalpalamasına sebep olabiliyor. Satürn de yeterince büyük bir gezegen, muhtemelen Satürn’ün de Güneş üzerinde benzer etkisi ...
Robot mu, Gerçek mi?
Ajda Pekkan Bu gençlik enerjisini nereden alıyor bilmiyorum. Sanki gerçek Ajda Pekkan evinde bir yerlerde sakin bir hayat yaşıyor ve kopyası, yani yapay zekalı robot hali ortalıkta görünüyor. İnanın bu hisse kapılıyorum onu ...
Chat GPT-4o
Chat GPT-4 yeni güncellemesi olan GPT-4o ile artık gerçek bir insan gibi tepkiler vererek konuşmayı öğrenmiş! Evet, artık bir yapay zekâ ile onun yapay zeka olduğunun farkına varmadan telefonunuzdan sohbet etmeniz mümkün hale ...
Evrenin Kara Gizemleri
Peter Higgs ve arkadaşları kütlenin Higgs alanından kaynaklandığını öngörmüşler. Tanrı parçacığı! Düne kadar televizyonlarda herkesin heyecanla beklediği deneylerden haberler yapıldı. Aslında adı tanrının belası parçacık ...
Matematiğin Prensi Kimdir?
Bir öğretmenin kısa sürede çözemeyeceklerini düşünerek öğrencilerine sorduğu ve sonucunu kendisinin bile bilmediği bir soru, bir matematik dâhisinin, Matematik Prensinin ilk buluşunu daha ilkokulda bir öğrenciyken yapmasına neden ...
Gelecek Nasıl Olacak?
Sahte videolar çağı başlamış durumda, yarın kim bilir insanoğlu neler yapacak, bizi yarın kim bilir neler bekliyor! Neyin gerçek, neyin sahte olduğunu yarının teknolojisinde nasıl ...
DNA Kodlarımız
DNA, ikili düzen yerine dörtlü düzende çalışıyor! Kodlama, 10’lu sayısal tabanla değil, dijital dünyadan bildiğimiz 2’li sayısal tabanla da değil, dört ayrı kimyasal bazdan oluşan, 4’lü sayısal tabanla yapılıyor. ...
Karadeliklerin Etrafında Manyetik Alan Varmış
Karadelik denilen şeyden ışık bile kaçamıyor, oldukça yoğun bir gök cismi. Küre şeklinde maddelerin bir araya gelip müthiş bir kütle çekim etkisiyle etrafındaki her şeyi içine çekiyor ve henüz içinde neler olabileceği de ...
Yeni Bir Yıldız Doğmuş
Gökyüzünde gördüğümüz hiçbir ıldız aslında o baktığımız erde değil. Işığın evrende izlediği ol uzay zamandaki eğriliklerden etkileniyor ve kara delikler gibi a da büyük ıldızlar gibi fazlaca büyük kütleli apılar ...
Güneş Tutulması
Ay her bir turunda Dünya ile Güneş arasına giriyor, ancak Ay’ın gölgesi yeryüzüne her seferinde düşmüyor. Ya biraz aşağıda kalıyor, ya da biraz yukarıda. Gölgesinin Dünya üzerine düştüğü durumlarda da dünyanın eksen ...
Uzayın Sesi Var mı?
Uzay boşluğunda ses dalgalarını iletecek moleküller olmadığı için de, evren bize çok sessiz bir yermiş gibi geliyor. Halbuki birbirine çarpan iki göktaşı bile arada ses dalgalarını iletecek bir madde olsa, kim bilir ne kadar ...
Kuantum Sayılar Kümesi
Sonsuzluk kavramı matematikte birçok diğer kavram gibi bir ön kabule dayanıyor. Sonsuz x sayı = sonsuz Sonsuz - sayı = sonsuz Bunun gibi sonsuzluk kavramı üzerine ortaya konmuş bir sürü ön kabul ...
Asal sayılar Nedir? Diğerlerinden Ne Farkı Vardır?
Aslında tarihte bu konuya kafayı takmış epey düşünür olmuş. Nasıl olur da anlarız büyük sayının asal olup olmadığını? Asal sayıların ilk bahsi M.Ö. 1550 yılına ait olduğu düşünülen ve Antik Mısır’dan kalma ...
Homomorfik Veri Şifrelemesi Nedir?
İsterseniz sağlık ocağına kişisel bilgilerinizi şifresini sadece sizin bildiğiniz homomorfik şifreli bilgi olarak yolluyorsunuz, kan testini ise açıp analiz edebilsinler diye standart şifreli bilgi olarak yolluyorsunuz. ...
Başlangıçta Var Olan Kozmik Düzen Sonra Neden Bozuldu?
Mantık kainatın başlangıcında sonsuz boyutta bir düzen olması gerektiğini söylüyor. Bu düzen neden bozulmuş? Bir gün bu sorunun cevabını bulabilen olursa, yeni bir Einstein’ımız olacak ...
Fırsatı, İmkânı Olan Neden Dünyanın Güneyinde Yaşamayı Tercih Etmeli?
Hızlı dönüyoruz güneyde, hızlı yaşamak ise genç kalmanın bir başka formülü biliyorsunuz. Einstein formüllerle kanıtlamıştı bu gerçeği. ...
Bilgisayar Dilleri
Bilgisayar programlama dilleri üzerine tarihi gelişimi gösteren bir grafiğe rastladım bugün. C++ bile artık %23 oranlarına kadar düşmüş programlama dilleri arasındaki popülarite açısından. Şampiyonluk JavaScript’te. ...
Mavi LED Nedir?
Edison’un bulduğu ampul ışık üretmek için oldukça ısınırken, LED lambaların ısı kaybı yoktur. Enerjiyi direkt ışık demetine dönüştürürler ve ısı kayıpları olmadığı için oldukça ekonomik enerji harcamaları ...
Nötron Taraması Nedir?
Elektron bombardımanı ile elde edilen X ışınlarından (röntgen) çok daha derinlere ulaşmak ve daha da önemlisi bir şeyin iç yapısını üç boyutlu olarak tespit etmek nötron ışıması ile mümkün oluyor. ...
Uzayda Bazı Yıldızlar Ortadan Nasıl Kaybolup Yok Oluyorlar
Gerçekten mümkün mü bir şeyi yok etmek? Ya da tersine yoktan bir şeyi var etmek mümkün mü ...
Güneş Bizi Nasıl Isıtıyor?
Güneşin çekirdeğinde çok büyük basınç var. Normalde güneşin yeryüzü gibi ayağımızı basabileceğimiz bir kabuğu olmasa da, gaz halindeki hidrojen atomlarının kütle çekim etkileri çekirdeğinde çok fazla basınç ve ısı ...
Kar Taneleri
Öncelikle hemen hepsi altıgen bir formda oluşuyor! Bal peteklerinde olduğu gibi, köşeli altıgen şeklinde. Nedir bu altıgen şeklin ...
Öte Gezegenler Nasıl Sıralanıyorlar?
Yakın zamanlarda James Webb (JWT) uzay teleskopu devreye girdi ve bir anlamda uzay araştırmalarında çığır açtı. Sonrasında Avrupa Uzay ajansının yörüngeye gönderdiği Euclid uzay teleskopu da güzel çalışmalara imza ...
Hissedilen Zaman Dediğimiz Şey Nedir?
Dünyanın yörüngesindeki eksen eğimi sebebiyle gün doğumları da, gece ve gündüz süreleri de sürekli değişiyor, ekinoks denilen gündönümü sadece yılda iki defa tekrarlanan özel günler oluyor. Yani sürekli kaygan bir zamanda ...
Neuralink Nedir? Telepati Nedir?
Elon Musk yakın zamanda artık kendi sahibi olduğu eski Twitter, yani yeni adıyla X adresinden Telepathy’yi duyurdu! Nedir bu Telepathy? Beyne takılan bir çip! ...
Fourier Dönüşümü
Aslında her şey 19’uncu yüzyıl başlarında atom sının keşfi ile başlıyor. Önce Amerikalılar kendi topraklarında birtakım nükleer denemeler yapıyorlar ve tabii ki Japonya’ya, Hiroşima’ya ve Nagazaki’ye atılan atom ...
Biz Ayda Petrol Bulacağız
Aya yumuşak iniş yapan beşinci ülke Japonya oldu geçtiğimiz günlerde mesela. Japonya bile oldukça ciddi çalışmalar içinde. Bizim politikacılarımız ise maalesef bu konuda henüz doğru dürüst bir hedef ortaya koymuş ...
Nöromorfik Bilgisayarların Diğerlerinden Farkı Nedir?
Nöro Latincede sinir demek, nöroloji sözcüğü de aynı kökten türetilmiş. Morfik ise yine Latincede biçim anlamına gelen morfo kökünden geliyor. Yani sinir biçimli, yapıları sinirlerimizin yapısına benzeyen bilgisayarlardan ...
Biraz Uzay Çöpü Toplayalım mı?
Dünya etrafındaki manyetik alan yerküreyi güneşin bu manyetik fırtınalarından koruyan bir kalkan vazifesi görüyor. Adeta güneşteki nükleer patlamalardan kaynaklanan manyetik etkileri dünya etrafından savuşturuyor ve böylece de ...
Dijital Bilinç Diye Bir Şey Var mı?
Şimdilik geliştirilen bilgisayar programları yapay zekâ seviyesinde, ancak ileride çok daha gelişmiş modelleri üretildiğinde gerçekten belki de bir gün Don’t Look Deeper filmindeki gibi “dijital bilinç” seviyesine ulaşacak ...
Mum Işığı Ortamında Romantizm
Hiç mum ışığını yakından incelediniz mi? Hafifçe oynar en hafif bir esinti olsa odada. Ama sakin sakin yanarken pek öyle kıpraşmaz. Gelin biraz yakından bakalım mum ...
Dünya Dönüyor! Emin misiniz? Yoksa Dönen Dünya Değil de Evren mi?
Leon Foucault 1819-1868 yılları arasında yaşamış Fransız bir fizik bilim insanı. Foucault sarkacı diye bir sarkaç yapmış ve dünyanın kendi etrafında döndüğünü bu sarkaç ile bilimsel olarak ...
Deniz Yıldızı
Dünyada 1500 kadar denizyıldızı türü varmış. Tropikal bölgelerden soğuk kutup denizi sularına kadar, sığ yerlerden 6 bin metre derinliklere kadar her yerde bulunuyormuş deniz yıldızları. Omurgasız canlılardan ...
Eller Aya Gitti, Fisyondan Füzyona Giden Yolda, Biz Yine Yaya
Uzmanlar, füzyon enerjisinin, bir galon deniz suyunu kullanarak günümüzdeki 300 galonluk petrol kullanılarak üretilen enerjiye eşdeğer bir enerji üretimine imkân vereceğini ...
Türev Deyince Ne Anlıyorsunuz?
Etimolojik sözlük türev sözcüğünün etimolojisinin “türemek” fiilinden geldiğini belirtmiş ve türemek sözcüğüne bakın demiş. Türemenin anlamı belli zaten. Matematiksel karşılığı konusunda bir şey ...
Yerçekimi Diye Bir Şey Yoktur
Gerçi Newton formülleri ile halen daha nispeten düşük hızlardaki hareketler üzerine hesap yapabiliyoruz, gündelik hareketlerimizde Newton formülleri ile doğru sonuçlar bulabiliyoruz. Ancak doğru formüller Einstein’ın formülleri, bu ...
Tulyum Elementi Nedir?
Bilim adamları, önceleri atom ağırlıklarıyla bir tablo yapmaya çalışmışlar, ama işin içinden çıkamamışlar. Sonradan atomları proton sayısına göre dizmeyi akıl etmişler. Böylece oluşan periyodik tabloda aradaki boşlukları ...
Hidrojen Gazı Nasıl Bulunmuş? Hayatımıza Ne Tür Etkileri Olmuş?
Henry Cavendish hidrojen gazını tahmin edeceğiniz üzere asitler içerisine attığı metal çinko parçalarla keşfetmiş. Gerçi kendisinden önce de asitlerin kimi metallerden gaz çıkardıkları biliniyormuş. Ancak çıkan gazın ...
Büyüklüğün Bir Üst Sınırı Var mı?
Büyük okyanus var sonra. 165,2 milyon km2 yüzey alanı var. İçine 210 tane Türkiye sığar. Dünyanın kendisi var sonra, bir gezegen olarak çok da büyük değil dünya tabii ki, ama bir insan için uçsuz bucaksız bir yer sonuçta. ...
Lorenz Eğrisi Nedir? Gini Katsayısı Ne Demektir?
Hendrik Antoon Lorentz yaptığı çalışmalarla özellikle elektromanyetizma, mekanik, termodinamik, hidrodinamik, kinetik teoriler, ışık ve yayılımı, elektron teorisi ve görelilik üzerine ilim dünyasına oldukça katkılar yapmış ir ...
Nükleer Fisyon Nedir? Nükleer Füzyon nedir?
Füzyon reaktörleri; yüksek sıcaklık ve basınç altında hidrojen izotoplarını birleştirerek hafif elementlerin daha ağır elementlere dönüştüğü füzyon reaksiyonlarını kullanarak yüksek kapasitede enerji elde etmeye ...
Hemşerim Doğu Ne Tarafa Düşüyor?
Kuzey ve Güney yarımkürelerde iki kişiye göre güneşin doğduğu istikamet farklıdır. Her ikisi de kendilerine göre güneşin doğduğu yöne doğru gitseler, bir noktada ...
James Web Uzay Teleskobu Nedir? Uzay Hesapları Nasıl Yapılıyor?
Önce Kepler, Hubble, sonra James Webb, yakın zamanda Avrupa’nın uzaya yolladığı Euclid teleskobu, tüm bu teleskoplar uzayın derinliklerindeki detayları her geçen gün daha iyi anlamamızı ...
Sörf Yapma ve Parçacık Hızlandırıcı Arasındaki Bağ Nedir?
Bazı bilim insanları bu aralar sörf yapma prensibiyle çalışan ve mevcutlarından çok daha küçük boyutlarda atom altı parçacıklar için hızlandırıcı yapmayı aklı etmişler. En ünlü parçacık hızlandırıcıyı biliyorsunuzdur, ...
Nasıl ve Niye Yaşlanıyoruz?
Biz pek farkında değiliz, ama sonuçta biz koloni halinde yaşayan hücreler topluluğuyuz. Tüm hücreler belli bir düzen içinde yaşıyor ve ...
Modern Zamanların Modern Simyacıları
2002 yılında laboratuvar ortamında üretilen 118 atom numaralı elemente Rus bilim insanı Yuri Oganesyan’a ithafen oganesson adı verildi. Oganesson oldukça kararsız, yarı ömrü 1 milisaniyeden az. ...
Sihirli Metal
İki kez Nobel Ödülü alan Marie Curie’nin kocası Piere Curie manyetizma üzerine çalışan bir bilim insanıydı. Pierre Curie, mıknatıslardan etkilenen “ferrometal” denilen metallerin belli bir ısı seviyesinde manyetik özelliklerini ...
Euler Sayısı Nedir? Faiz Hesaplamalarında Nasıl Kullanılır?
Daha az süreli vadeler ile normal şartlarda bileşik faiz normal yolluk faizden en fazla ne kadar fazla olabilir acaba? Aslında bu bir matematik sorusu. Bunun cevabı da “e” sayısı dediğimiz sayı. Euler sayısı, ...
Sürat Nedir? Hız Nedir? Vektörel Hız Nedir? Hepsi Aynı Şey midir?
Hız sonuç itibari ile göreceli bir kavramdır. Kime göre, neye göre bir hızımız olduğunu söyleriz? Bakana, gözlemciye nazaran. O yüzden et içindeki için dünyada kalan hızla uzaklaşıyor olarak görünür, dünyadaki için ise ...
Sensör nedir? Sensör Çeşitleri? Sensör Kullanım Alanları?
Sensörler günlük yaşamımızda oldukça yoğun olarak kullanılmaktadır. Örneğin, yaygın kullanılan cıvalı termometre, sıcaklığı ölçmek için kullanılan çok eski ir sensör türüdür. Kapalı ir tüpte renkli cıva kullanarak, ...
Ayda Zıplayan Adamı Gördünüz mü?
Ayda altı kat daha az ağırlığımız olduğuna göre altı kat daha yukarı zıplayabileceğimiz kesin sanırım. Çünkü zıpladığımızda bacaklarımız dünyadakiyle aynı miktarda yukarıya doğru kuvvet uygulayacaktır. Ayın yerçekimi ...